Smart Quill Publishing

Jurnallar va konferensiyalar uchun akademik platforma

Oʻzbekcha

TASAVVUF TA’LIMOTIDA ATROF MUHITNI ASRASH MASALASI

DOI
https://doi.org/10.5281/zenodo.19420632

Mualliflar

Annotatsiya

Mazkur maqolada tasavvuf ta’limotida atrof-muhitni asrash masalasi diniy-falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Unda sufiylikning tabiatga nisbatan hurmat, kamtarlik, isrofgarchilikdan tiyilish va mavjudotlarga shafqat kabi tamoyillari ekologik ongni shakllantirishdagi o‘rni bilan asoslab beriladi. Qur’oni karim oyatlari va hadislar asosida insonning yer yuzidagi mas’uliyati yoritilib, tabiatni muhofaza qilish diniy burch ekani ta’kidlanadi. Shuningdek, Ahmad Yassaviy, Abdulqodir G‘iloniy, Jaloliddin Rumiy, Ibn Arabiy hamda Abu Hamid G‘azzoliy kabi mutasavviflarning tabiat va hayvonot olamiga doir qarashlari misol tariqasida keltiriladi. Ularning asarlarida tabiat Allohning tajallisi va hikmatining namoyoni sifatida talqin qilinadi. Maqolada tasavvufning ekologik muammolarni hal etishdagi ma’naviy-axloqiy imkoniyatlari ochib berilib, zamonaviy ekologik inqiroz sharoitida sufiylik qadriyatlarini hayotga tatbiq etish zarurligi asoslanadi. Xulosa qilib, inson va tabiat o‘rtasidagi uyg‘unlikni saqlash tasavvuf falsafasining muhim tamoyili ekani qayd etiladi.

Kalit so‘zlar

Tasavvuf atrof-muhit muhofazasi ekologik ong hayvonlarga shafqat ilohiy tajalli isrofgarchilikdan tiyilish ma’naviy mas’uliyat tabiatga hurmat

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

ПРОБЛЕМА СОХРАНЕНИЯ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ В УЧЕНИИ ТАСАВВУФА

В данной статье проблема охраны окружающей среды в учении тасаввуфа анализируется с религиозно-философской точки зрения. Обосновывается роль таких принципов суфизма, как уважение к природе, скромность, отказ от расточительства и милосердие ко всем живым существам, в формировании экологического сознания. На основе аятов Священного Корана и хадисов раскрывается ответственность человека на земле и подчеркивается, что защита природы является религиозным долгом. Также приводятся взгляды таких мыслителей, как Ахмад Яссави, Абдулкадир Гилани, Джалал ад-Дин Руми, Ибн Араби и Абу Хамид аль-Газали относительно природы и животного мира. В их трудах природа рассматривается как проявление божественного откровения и мудрости. В статье раскрываются духовно-нравственные возможности тасаввуфа в решении современных экологических проблем и обосновывается необходимость применения суфийских ценностей в условиях современного экологического кризиса. В заключение отмечается, что сохранение гармонии между человеком и природой является одним из ключевых принципов философии тасаввуфа.
Тасаввуф божественное проявление духовная ответственность милосердие к животным отказ от расточительства охрана окружающей среды уважение к природе экологическое сознание
English

THE ISSUE OF ENVIRONMENTAL PROTECTION IN SUFI TEACHINGS

This article analyzes the issue of environmental protection in Sufi teachings from a religious and philosophical perspective. It substantiates the role of fundamental Sufi principles – such as respect for nature, humility, avoidance of extravagance, and compassion toward all living beings – in shaping ecological consciousness. Based on verses of the Holy Qur’an and Hadiths, the human responsibility on earth is elucidated, emphasizing that protecting nature is regarded as a religious duty. The views of prominent Sufi thinkers, including Ahmad Yassawi, Abdulqadir Gilani, Jalal al-Din Rumi, Ibn Arabi, and Abu Hamid al-Ghazali, concerning nature and the animal world are also presented. In their works, nature is interpreted as a manifestation of divine revelation and wisdom. The article highlights the spiritual and ethical potential of Sufism in addressing contemporary environmental challenges and justifies the necessity of applying Sufi values in the context of the modern ecological crisis. In conclusion, preserving harmony between humanity and nature is identified as a fundamental principle of Sufi philosophy.
Sufism avoidance of extravagance compassion toward animals divine manifestation ecological consciousness environmental protection respect for nature spiritual responsibility

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Tabiatni muhofaza qilish // https://uz.wikipedia.org/wiki/Tabiatni_muhofaza_qilish [Murojaat qilingan sana: 20.02.2026]
2. Dunyo dinlari ta’limotida tabiat muhofazasi // https://sammuslim.uz/oz/articles/dunyo-dinlari-talimotida-tabiat-muhofazasi [Murojaat qilingan sana: 20.02.2026]
3. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Iymon. – T.: “Sharq”, 2006. – 345 b.
4. Ahmad Yassaviy. "Hikmatlar". Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 1992.
5. Usmonova D. "Tasavvuf va ekologiya". Toshkent: Fan, 2019.
6. Abdulqodir G‘iloniy. "Fath ul-g‘ayb". Toshkent: Movarounnahr, 2010
7. Hoja Ahror Valiy. "Maktublar". Toshkent: Fan, 2005.
O‘xshash maqolalar