Oʻzbekcha
TA’LIM JARAYONINI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA BO‘LAJAK PEDAGOGLARNING RAQAMLI KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH
Nashr
Ta'lim ufqlari ilmiy-uslubiy jurnali 2-son
Annotatsiya
Maqolada ta’lim jarayoni raqamlashtirilayotgan sharoitda bo‘lajak pedagoglarning raqamli kompetensiyasini rivojlantirishning pedagogik jihatlari tahlil qilinadi. Mavzuning dolzarbligi oliy va maktab ta’limini raqamlashtirishga oid normativ hujjatlar hamda pedagog faoliyatiga qo‘yilayotgan yangi talablar bilan asoslanadi. Ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, qiyosiy tahlil, tizimlashtirish va pedagogik modellashtirish metodlari asosida “raqamli savodxonlik” va “raqamli kompetensiya” tushunchalari farqlandi, DigComp, DigCompEdu va TPACK g‘oyalariga tayanib, bo‘lajak pedagog raqamli kompetensiyasining yettita komponenti belgilandi. Uni oliy pedagogik ta’limda rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari tizimlashtirilib, amaliy tavsiyalar berildi. Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanishning pedagogik jihatlari qisqacha ko‘rib chiqildi. Tadqiqot nazariy xarakterga ega bo‘lib, empirik tekshiruvni o‘z ichiga olmaydi. Natijalardan pedagogik ta’lim yo‘nalishlarida o‘quv jarayonini loyihalashda foydalanish mumkin.
Kalit so‘zlar
DigCompEdu
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
bo‘lajak pedagog
oliy pedagogik ta’lim
pedagogik kompetensiya
raqamli kompetensiya
raqamli ta’lim
ta’limni raqamlashtirish
Русский
В статье рассматриваются педагогические аспекты развития цифровой компетентности будущих педагогов в условиях цифровизации образовательного процесса. Актуальность темы обоснована нормативными документами Республики Узбекистан по цифровизации высшего и школьного образования, а также новыми требованиями к деятельности педагога. На основе анализа научной литературы, сравнительного анализа, систематизации и педагогического моделирования разграничены понятия «цифровая грамотность» и «цифровая компетентность»; с опорой на идеи DigComp, DigCompEdu и TPACK определены семь компонентов цифровой компетентности будущего педагога. Систематизированы педагогические условия её развития в высшем педагогическом образовании и предложены практические рекомендации. Кратко рассмотрены педагогические аспекты использования средств искусственного интеллекта. Исследование носит теоретический характер и не включает эмпирической проверки. Результаты могут быть использованы при проектировании учебного процесса на педагогических направлениях бакалавриата.
DigCompEdu
будущий педагог
высшее педагогическое образование
информационно-коммуникационные технологии
педагогическая компетентность
цифровая компетентность
цифровизация образования
цифровое образование
English
The article examines the pedagogical aspects of developing pre-service teachers’ digital competence as education becomes increasingly digitalized. The relevance of the topic is grounded in Uzbekistan’s regulatory documents on digitalizing higher and school education and in the changing demands placed on teachers. Using literature analysis, comparative analysis, systematization and pedagogical modeling, the study distinguishes digital literacy from digital competence and, drawing on DigComp, DigCompEdu and TPACK, identifies seven components of a pre-service teacher’s digital competence. The pedagogical conditions for developing it in higher pedagogical education are systematized and practical recommendations are proposed. The pedagogical use of artificial intelligence tools is briefly discussed. The study is theoretical and includes no empirical testing. The findings can be used when designing the learning process in undergraduate teacher education programs
DigCompEdu
digital competence
digital education
digitalization of education
higher pedagogical education
information and communication technologies
pedagogical competence
pre-service teacher
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son Farmoni “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. – URL: https://lex.uz/docs/-4545884 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmoni «“Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida». – URL: https://lex.uz/docs/-5030957 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 11-maydagi PF-134-son Farmoni “2022–2026-yillarda maktab ta’limini rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida”. – URL: https://lex.uz/docs/-6008663 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 21-iyundagi PQ-289-son Qarori “Pedagogik ta’lim sifatini oshirish va pedagog kadrlar tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari faoliyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. – URL: https://lex.uz/uz/docs/-6079561 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
5. Ilomäki L., Paavola S., Lakkala M., Kantosalo A. Digital competence – an emergent boundary concept for policy and educational research // Education and Information Technologies. – 2016. – Vol. 21. – P. 655–679. – DOI: 10.1007/s10639-014-9346-4.
6. Falloon G. From digital literacy to digital competence: the teacher digital competency (TDC) framework // Educational Technology Research and Development. – 2020. – Vol. 68. – P. 2449–2472. – DOI: 10.1007/s11423-020-09767-4.
7. Vuorikari R., Kluzer S., Punie Y. DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens – With new examples of knowledge, skills and attitudes. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2022. – URL: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC128415 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
8. Redecker C., Punie Y. European Framework for the Digital Competence of Educators: DigCompEdu. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2017. – URL: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/fcc33b68-d581-11e7-a5b9-01aa75ed71a1/language-en (murojaat sanasi: 24.09.2026).
9. Mishra P., Koehler M. J. Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge // Teachers College Record. – 2006. – Vol. 108, No. 6. – P. 1017–1054. – DOI: 10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x.
10. UNESCO. UNESCO ICT Competency Framework for Teachers. Version 3. – Paris: UNESCO, 2018. – URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265721 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
11. Zhao Y., Pinto Llorente A. M., Sánchez Gómez M. C. Digital competence in higher education research: A systematic literature review // Computers & Education. – 2021. – Vol. 168. – Article 104212. – URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360131521000890 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
12. Tondeur J., van Braak J., Sang G., Voogt J., Fisser P., Ottenbreit-Leftwich A. Preparing pre-service teachers to integrate technology in education: A synthesis of qualitative evidence // Computers & Education. – 2012. – Vol. 59, No. 1. – P. 134–144. – URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360131511002533 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
13. Xujakulov Sh. A., Kadirov T. B. Bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli kompetentligini rivojlantirishda nazariya va amaliyot integratsiyasi muammolari // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. – 2026. – 4(2). – B. 9–14. – DOI: 10.5281/zenodo.18721485.
14. O‘rmonjonov A. M. Raqamli transformatsiya sharoitida bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish // “Axsikent tarixi: yangicha qarash, tahlil va tadqiqotlar” konferensiyasi to‘plami. – Smart Quill Publishing, 2026. – DOI: 10.5281/zenodo.21219398.
15. Ne’matov N. Oliy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini oshirishning zamonaviy yondashuvlari. – Zenodo, 2026. – DOI: 10.5281/zenodo.21979831.
16. Lee H., Khabibullaev S., Tuychiev S. Current levels and needs of digital competence among medical teachers in Uzbekistan: a multi-institutional assessment and future directions // BMC Medical Education. – 2026. – Vol. 26. – Article 922. – DOI: 10.1186/s12909-026-09288-3.
17. OECD. OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. – Paris: OECD Publishing, 2023. – URL: https://www.oecd.org/en/publications/oecd-digital-education-outlook-2023_c74f03de-en.html (murojaat sanasi: 24.09.2026).
18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son Qarori “Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. – URL: https://lex.uz/uz/docs/-7158604 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
19. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi PQ-4996-son Qarori “Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. – URL: https://lex.uz/docs/-5297046 (murojaat sanasi: 24.09.2026).
20. Miao F., Holmes W. Guidance for generative AI in education and research. – Paris: UNESCO, 2023. – URL: https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research (murojaat sanasi: 24.09.2026).