Oʻzbekcha
SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA MATEMATIKA TA’LIMIDA IQTISODIY YO‘NALISH TALABALARIDA TIZIMLI TAHLIL VA KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH: STEM-YONDASHUV ASOSIDA
Jurnal
Sun'iy intellektni pedagogik ta'limga tadbiq etishning ustivor yo'nalishlari
Nashr
Sun'iy intellektni pedagogik ta'limga tadbiq etishning ustivor yo'nalishlari
Annotatsiya
Ushbu maqolada matematika ta’limida iqtisodiy yo‘nalish talabalarida analitik va kreativ fikrlashni shakllantirishning ilmiy-metodik asoslari ishlab chiqilgan. Tizimli tahlil va STEM-yondashuvlar sun’iy intellekt (SI) yordamida birlashtirilgan holda ko‘rib chiqiladi. SI talabalarning tizimli fikrlash, matematik modellashtirish, ma’lumotlar tahlili, simulyatsiya va kreativ ssenariylarni generatsiya qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishda asosiy vosita va kuchaytiruvchi sifatida taklif etilmoqda. Amaliy-metodik mexanizmlar, loyiha misollari va baholash rubrikasi ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari oliy ta’limning raqamli transformatsiyasi sharoitida matematika ta’limining dolzarbligi bilan ajralib turadi.
Kalit so‘zlar
matematika ta’limi
sun’iy intellekt
tizimli tahlil
STEM-yondashuv
analitik fikrlash
kreativ fikrlash
iqtisodiy yo‘nalish talabalari
agent-based modeling
multi-agent tizimlar
matematik modellashtirish.
Русский
В данной статье разработаны научно-методические основы формирования аналитического и креативного мышления у студентов экономического направления в преподавании математики. Системный анализ и STEM-подходы рассмотрены в интегрированном виде с помощью искусственного интеллекта (ИИ). ИИ предлагается как основной инструмент и усилитель в развитии навыков системного мышления, математического моделирования, анализа данных, симуляции и генерации креативных сценариев у студентов. Разработаны практико-методические механизмы, примеры проектов и рубрика оценки. Результаты исследования отличаются актуальностью в контексте цифровой трансформации высшего образования и преподавания математики.
аналитическое мышление
искусственный интеллект
системный анализ
STEM-подход
креативное мышление
преподавание математики
студенты экономического направления
agent-based modeling
multi-agent системы
математическое моделирование.
English
This article develops the scientific and methodological foundations for forming analytical and creative thinking among economics students in mathematics education. Systematic analysis and STEM approaches are examined in an integrated manner with the help of artificial intelligence (AI). AI is proposed as a key tool and enhancer in developing students’ systemic thinking, mathematical modeling, data analysis, simulation, and creative scenario generation skills. Practical and methodological mechanisms, project examples, and an assessment rubric have been developed. The research results are distinguished by their relevance in the context of the digital transformation of higher education and mathematics education
analytical thinking
artificial intelligence
mathematical modeling
mathematics education
Systematic analysis
STEM approach
creative thinking
economics students
agent-based modeling
multi-agent systems
1. Bertalanffy L. von. General System Theory: Foundations, Development, Applications. New York: George Braziller, 1968.
2. Wooldridge M. An Introduction to Multi-Agent Systems. 2nd ed. Chichester: John Wiley & Sons, 2009 (2021 yilgi nashrga ishora).
3. Brynjolfsson E., McAfee A. The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. New York: W.W. Norton & Company, 2014 (2024 yilgi yangilangan nashr).
4. OECD. Artificial Intelligence and the Future of Skills, Volume 1: Capabilities and Assessments. Paris: OECD Publishing, 2021.
5. OECD. Artificial Intelligence and the Future of Skills, Volume 2: Methods for Evaluating AI Capabilities. Paris: OECD Publishing, 2023.
6. OECD. *Putting AI to the test: How does the performance of GPT and 15-year-old students in PISA compare?* OECD Education Spotlights, No. 6. Paris: OECD Publishing, 2023.
7. OECD. Trends Shaping Education 2025. Paris: OECD Publishing, 2025.
8. OECD. The potential impact of Artificial Intelligence on equity and inclusion in education. Paris: OECD Publishing, 2024.
9. Epstein J.M. Generative Social Science: Studies in Agent-Based Computational Modeling. Princeton: Princeton University Press, 2007.
10. Tesfatsion L., Judd K.L. (eds.). *Handbook of Computational Economics, Vol. 2: Agent-Based Computational Economics*. Amsterdam: North-Holland, 2006.
11. Axtell R.L., Farmer J.D. Agent-Based Modeling in Economics and Finance: Past, Present, and Future. INET Oxford Working Paper No. 2022-10, 2022.
12. Korinek A. Generative AI for Economic Research: Use Cases and Implications for Economists. Journal of Economic Literature, 2023 (2025 yilgi yangilanishlar bilan).
13. Agrawal A., Brynjolfsson E., Korinek A. (eds.). The Economics of Transformative AI. Chicago: University of Chicago Press, 2025.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Digital Uzbekistan – 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-6079-son Farmoni. Toshkent, 2020.
15. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Oliy ta’lim tizimini raqamlashtirish konsepsiyasi (2023–2025 yillar). Toshkent, 2023.
16. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasining raqamli iqtisodiyoti holati va rivoji to‘g‘risida hisobot (2023–2025). Toshkent, 2025.
17. UNDP Uzbekistan. Digital Economy of Uzbekistan: Opportunities and Challenges. Tashkent, 2025.
18. Steinbacher M. et al. Advances in the agent-based modeling of economic and social systems. Computational Economics, 2021.