Oʻzbekcha
SINTAKTIK JIHATDAN MUSTAQIL ELEMENTLARNING GAPDAGI SINTAKTIK KONFIGURATSIYALARI
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Annotatsiya
Mazkur tezisda sintaktik jihatdan mustaqil elementlarning gap strukturasidagi o‘rni, ularning asosiy predikativ birlik bilan munosabati hamda gap tarkibida yuzaga keladigan sintaktik konfiguratsiyalari tahlil qilinadi. Sintaktik jihatdan mustaqil elementlar gapning grammatik asosiga bevosita kirmasa-da, uning semantik, kommunikativ va pragmatik mazmunini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda ushbu birliklarning prepozitiv, interpozitiv va postpozitiv joylashuvi, ularning axborot tuzilishiga ta’siri hamda so‘zlovchining modal-baholovchi munosabatini ifodalashdagi imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, mustaqil elementlarning sintaktik pozitsiyasi va kommunikativ-pragmatik funksiyasi o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik ochib beriladi
Kalit so‘zlar
interpozitsiya
kirish birlik
kommunikativ struktura
modal birlik
mustaqil element
postpozitsiya
pragmatik funksiya
prepozitsiya
sintaktik konfiguratsiya
sintaktik mustaqillik
Русский
В тезисе анализируется место синтаксически независимых элементов в структуре предложения, их отношение к основной предикативной единице, а также синтаксические конфигурации, возникающие в структуре предложения. Несмотря на то что синтаксически независимые элементы непосредственно не входят в грамматическую основу предложения, они играют важную роль в формировании его семантического, коммуникативного и прагматического содержания. В исследовании рассматриваются препозитивное, интерпозитивное и постпозитивное расположение данных единиц, их влияние на информационную структуру высказывания и возможности выражения модально-оценочного отношения говорящего. Особое внимание уделяется взаимосвязи синтаксической позиции независимых элементов с их коммуникативно-прагматической функцией
вводная единица
интерпозиция
коммуникативная структура
модальная единица
независимый элемент
постпозиция
прагматическая функция
препозиция
синтаксическая конфигурация
синтаксическая независимость
English
This thesis analyzes the position of syntactically independent elements within sentence structure, their relationship to the main predicative unit, and the syntactic configurations they form in a sentence. Although syntactically independent elements are not directly included in the grammatical basis of a sentence, they play an important role in shaping its semantic, communicative, and pragmatic content. The study examines the prepositive, interpositive, and postpositive positions of such elements, their influence on the information structure of an utterance, and their potential for expressing the speaker’s modal and evaluative attitude. Particular attention is paid to the relationship between the syntactic position of independent elements and their communicative-pragmatic functions
communicative structure
independent element
interposition
modal unit
parenthetical unit
postposition
pragmatic function
preposition
syntactic configuration
syntactic independence
1. Абдурахманов Г.А. Ўзбек тили грамматикаси. Синтаксис. – Тошкент: Ўқитувчи, 1996.
2. Асқарова М., Абдураҳмонов Х., Маҳмудов Н. Ўзбек тилининг амалий грамматикаси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1991.
3. Маҳмудов Н., Нурмонов А. Ўзбек тилининг назарий грамматикаси. Синтаксис. – Тошкент: Ўқитувчи, 1995.
4. Нурмонов А. Ўзбек тили синтаксиси асослари. – Тошкент: Ўзбекистон, 2000.
5. Бабайцева В.В. Система членов предложения в современном русском языке. – Москва: Просвещение, 1988.
6. Валгина Н.С. Современный русский язык: Синтаксис. – Москва: Высшая школа, 2003.
7. Шведова Н.Ю. Русская грамматика. Том II: Синтаксис. – Москва: Наука, 1980.
8. Арутюнова Н.Д. Предложение и его смысл: Логико-семантические проблемы. – Москва: Наука, 1976.
9. Halliday M.A.K., Matthiessen C.M.I.M. An Introduction to Functional Grammar. – London: Arnold, 2004.
10. Lyons J. Semantics. Vol. 2. – Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
11. Levinson S.C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
12. van Dijk T.A. Text and Context: Explorations in the Semantics and Pragmatics of Discourse. – London: Longman, 1977.
13. Quirk R., Greenbaum S., Leech G., Svartvik J. A Comprehensive Grammar of the English Language. – London: Longman, 1985.
14. Крысин Л.П. Современный русский язык: Лексическая семантика. Фразеология. Лексикография. – Москва: Академия, 2007.
15. Долинин К.А. Интерпретация текста. – Москва: Просвещение, 1985.