Axsikent tarixi: yangicha qarash, tahlil va tadqiqotlar

Mazkur xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirining 2026-yil 16-yanvardagi 11-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “2026-yilda xalqaro miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasi”ga muvofiq, 2026-yil 15-iyun kuni Namangan davlat pedagogika instituti Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasining tashabbusi bilan o‘tkazildi.

1+ Sonlar
53+ Maqolalar
60+ Ishtirokchilar
Русский

СИМВОЛИКА БАРАНА В ОГУЗО-КИПЧАКСКОЙ ТРАДИЦИИ И ЕЁ ОТРАЖЕНИЕ В КУЛЬТУРАХ СОПРЕДЕЛЬНЫХ РЕГИОНОВ

Nashr sanasi
15.06.2026
Jurnal
Axsikent tarixi: yangicha qarash, tahlil va tadqiqotlar
Nashr
«Axsikent tarixi: yangicha qarash, tahlil va tadqiqotlar» xalqaro ilmiy-amaliy anjumani materiallari (2026-yil, 15-iyun)
Sahifalar
326-331
DOI
10.5281/zenodo.21056057

Mualliflar

Annotatsiya

В статье рассматривается символика барана в огузо-кипчакской традиции и её отражение в культурах сопредельных регионов Евразии. На основе материалов полевых исследований, проведённых на территории Мангистауской области Казахстана, а также археологических, исторических и этнографических данных анализируется роль образа барана в духовной культуре тюркских народов. Особое внимание уделяется памятникам Джанкента и Сортобе, где выявлены культовые объекты и орнаментальные мотивы, связанные с культом барана. Прослеживается распространение данной символики от Центральной Азии до Монголии, Закавказья и Анатолии. Сделан вывод о том, что образ барана являлся важным элементом сакральных представлений, выполнял функции защиты, символизировал плодородие, воинскую доблесть и родовую идентичность, а также выступал маркером культурной преемственности в тюркском мире.

Kalit so‘zlar

огузы кипчаки баран культ барана тюркская культура Джанкент Сортобе погребально-поминальные памятники символика сакральные представления кочевые общества этнокультурные традиции.

Boshqa tillardagi variantlar

Oʻzbekcha
Maqolada o‘g‘uz-qipchoq an’analarida qo‘y (baran) ramzi va uning Yevrosiyoning qo‘shni hududlari madaniyatlarida aks etishi tahlil qilinadi. Qozog‘istonning Mang‘istov viloyatida olib borilgan dala tadqiqotlari, shuningdek, arxeologik, tarixiy va etnografik ma’lumotlar asosida qo‘y obrazining turkiy xalqlar ma’naviy madaniyatidagi o‘rni yoritiladi. Ayniqsa, Jankent va Sortobe yodgorliklarida aniqlangan qo‘y kulti bilan bog‘liq topilmalar hamda bezak motivlari tahlil qilinadi. Mazkur ramziyatning Markaziy Osiyo, Mo‘g‘uliston, Kavkazorti va Anadoligacha tarqalishi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijasida qo‘y obrazi hosildorlik, himoya, jasorat va urug‘-qabila birligini ifodalovchi muqaddas timsol bo‘lib, turkiy dunyoda madaniy davomiylikning muhim belgilaridan biri ekanligi asoslanadi.
o‘g‘uzlar qipchoqlar qo‘y kulti baran ramzi turkiy madaniyat Jankent Sortobe dafn va xotira yodgorliklari ramziyat sakral tasavvurlar ko‘chmanchi jamiyatlar etnomadaniy an’analar
English
The article examines the symbolism of the ram in the Oghuz-Kipchak tradition and its reflection in the cultures of neighboring regions across Eurasia. Based on field research conducted in the Mangystau Region of Kazakhstan, as well as archaeological, historical, and ethnographic evidence, the study analyzes the role of the ram image in the spiritual culture of Turkic peoples. Particular attention is paid to the archaeological sites of Jankent and Sortobe, where cult objects and ornamental motifs associated with the ram cult have been identified. The paper traces the dissemination of this symbolism from Central Asia to Mongolia, the South Caucasus, and Anatolia. It concludes that the ram served as an important sacred symbol representing fertility, protection, martial valor, and clan identity, while also functioning as a marker of cultural continuity throughout the Turkic world.
Oghuz Kipchaks ram symbolism ram cult Turkic culture Jankent Sortobe funerary and memorial monuments sacred symbolism nomadic societies ethnocultural traditions cultural continuity
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar