O‘ZBEK ZARGARLIK TERMINLARINING SEMANTIK TARAQQIYOTI VA LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI
Nashr sanasi
25.08.2026
Jurnal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Nashr
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Sahifalar
725-727
Mualliflar
Annotatsiya
Mazkur tadqiqot o‘zbek zargarlik terminlarining semantik taraqqiyoti, tematik tasnifi va lingvomadaniy xususiyatlarini aniqlashga bag‘ishlangan. Zargarlik terminlari o‘zining nominativ vazifasi bilan bir qatorda xalqning tarixiy xotirasi, estetik qarashlari, urf-odatlari, oilaviy qadriyatlari va diniy-mifologik tasavvurlarini ifodalovchi muhim lingvomadaniy birliklar sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotda zargarlik terminlari semantik va funksional xususiyatlariga ko‘ra taqinchoqlar, qimmatbaho metallar, qimmatbaho toshlar, bezak elementlari va marosim buyumlari kabi tematik guruhlarga ajratildi. Shuningdek, terminlarning semantik kengayishi, metaforizatsiya va ramziylashuv jarayonlari tahlil qilindi. Natijalar oltin, gavhar, javohir, marvarid kabi birliklarning bevosita predmet ma’nosidan tashqari ko‘chma va baholovchi ma’nolarda ham faol qo‘llanishini ko‘rsatdi. Tumor, tillaqosh, zebigardon, isirg‘a kabi milliy terminlar esa xalqning marosimiy va etnomadaniy tajribasi bilan chambarchas bog‘liq. Tadqiqot zargarlik terminologiyasini xalqning moddiy va ma’naviy madaniyatini aks ettiruvchi yaxlit lingvomadaniy tizim sifatida baholash imkonini beradi.
Kalit so‘zlar
etnolingvistika
lingvomadaniyat
madaniy konsept
metaforizatsiya
milliy qadriyat
ramziylashuv
semantik taraqqiyot
tematik tasnif
zargarlik terminlari
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. / A. Madvaliyev tahriri ostida. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2020.
2. Pardayeva I. Zargarlik terminlarining tematik tasnifi // Journal of Universal Science Research. – 2023. – Vol. 1, № 5. – B. 266–270.
3. Иброҳимов С. Фарғона шеваларининг касб-ҳунар лексикаси. – Тошкент: Фан, 1956. – 455 б.
4. Norbayeva, S. (2026, July). XORАZM SHEVАLАRI LEKSIKASIDА SUBSTRAT ASOSLI BIRLIKLAR: 10.52773/tsuull. conf. 2026.23. 05/EMTE8289. In Conferences (Vol. 1, No. 1).
5. Турсунов Т. Ўзбек тили амалий санъат лексикаси. – Тошкент: Фан, 1978. – 138 б.
6. Рахматуллаев Ш. Ўзбек тилининг этимологик луғати. – Тошкент: Университет, 2000. – 615 б.
7. Shukurjon, N. (2016). Names of substances belonging to professional lexis in Khorezmian dialects borrowed from Iranian languages. European journal of Literature and Linguistics, (2), 14-16.
8. Dadaboyev H. O‘zbek terminologiyasi. – Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi, 2019.
9. Madvaliyev A. O‘zbek terminologiyasi va leksikografiyasi masalalari. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017.
10. Safarov Sh. S. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 91 b.