OʻZBEK TILI UCHUN KOMPYUTER LINGVISTIKASI RESURSLARINI YARATISH: KORPUSLAR, MORFOLOGIK TAHLIL VA AVTOMATIK TARJIMA MASALALARI

Mahkamboyeva Aygul Usuvali qizi

doi:10.5281/zenodo.23828738

14.10.2026

Oʻzbekcha

OʻZBEK TILI UCHUN KOMPYUTER LINGVISTIKASI RESURSLARINI YARATISH: KORPUSLAR, MORFOLOGIK TAHLIL VA AVTOMATIK TARJIMA MASALALARI

Nashr sanasi

14.10.2026

Jurnal

Filologiyaning dolzarb masalalari

Nashr

“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani

Sahifalar

692-696

DOI

10.5281/zenodo.23828738

Mualliflar

Mahkamboyeva Aygul Usuvali qizi

Annotatsiya

Maqolada oʻzbek tili uchun kompyuter lingvistikasi resurslarini yaratishning hozirgi holati va asosiy muammolari tahlil qilinadi. Korpuslarni shakllantirish, morfologik tahlil va avtomatik tarjima yoʻnalishlari alohida koʻrib chiqilib, ularning sunʼiy intellekt tizimlari uchun ahamiyati yoritiladi. Oʻzbek tilining agglyutinativ tabiati, ikki yozuv tizimining mavjudligi va apostrof belgilarining turlicha yozilishi matnlarni qayta ishlashda alohida qiyinchilik tugʻdirishi koʻrsatiladi. Muallif resurslarni rivojlantirish boʻyicha amaliy takliflarni ilgari suradi: korpus yigʻishda yagona standart, morfologik analizatorlarni ochiq qilish, parallel matnlar sifatini oshirish va baholash toʻplamlarini yaratish.

Kalit so‘zlar

agglyutinatsiya avtomatik tarjima kompyuter lingvistikasi korpus morfologik tahlil til resurslari

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

В статье рассматриваются современное состояние и основные проблемы создания компьютерно-лингвистических ресурсов для узбекского языка. Отдельно анализируются создание корпусов, морфологический анализ и машинный перевод, а также их значение для систем искусственного интеллекта. Показано, что агглютинативный характер языка, сосуществование двух графических систем и непоследовательное написание апострофа затрудняют обработку текстов. Предложены меры по развитию ресурсов

агглютинация компьютерная лингвистика корпус машинный перевод морфологический анализ узбекский язык языковые ресурсы

English

The article analyses the current state and main problems of building computational linguistics resources for the Uzbek language. Corpus construction, morphological analysis and machine translation are examined separately, and their importance for artificial intelligence systems is discussed. It is shown that the agglutinative nature of Uzbek, the coexistence of two writing systems and the inconsistent use of apostrophe characters complicate text processing. The author proposes practical measures: a unified standard for corpus collection, open morphological analysers, higher-quality parallel data and evaluation datasets.

Uzbek language agglutination computational linguistics corpus language resources machine translation morphological analysis

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Abdurahmonova N.Z. Kompyuter lingvistikasi: darslik. – Toshkent: Nodirabegim, 2021. – 398 b.

2. Mengliyev B., Hamroyeva Sh., Axmedova D. Kompyuter leksikografiyasi: oʻquv qoʻllanma. – 2022.

3. Poʻlatov A., Muhamedova S. Kompyuter lingvistikasi: oʻquv qoʻllanma. – Toshkent, 2007.

4. Rahimov A. Kompyuter lingvistikasi asoslari: oʻquv qoʻllanma. – Toshkent: Akademnashr, 2011.

5. Xolmanova Z.T. Kompyuter lingvistikasi: oʻquv qoʻllanma. – Toshkent: Asian Book House, 2020. – 196 b.

PDFni ko'rish