Scientific Epicenter

Scientific Epicenter

“Scientific Epicenter” scientific-methodological journal — zamonaviy ilm-fan taraqqiyotining dolzarb masalalarini yoritishga ixtisoslashgan xalqaro ilmiy-elektron jurnal bo‘lib, 2026-yil may oyidan o‘z faoliyatini boshlagan. Jurnalning muassisi Smart Quill Publishing MCHJ hisoblanadi. Nashrning asosiy maqsadi ilmiy tadqiqotlar natijalarini keng ommaga yetkazish, xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirish hamda olimlar, tadqiqotchilar va pedagoglar uchun zamonaviy ilmiy muloqot va tajriba almashish platformasini shakllantirishdan iborat.

ISSN Online: 3093-9348 DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Open Access Peer Reviewed
Bosh sahifa › Jurnallar › Scientific Epicenter › Arxiv
Oʻzbekcha

O‘RTA OSIYODA TERI LEYSHMANIOZINI O‘RGANISH VA UNGA QARSHI KURASH TARIXI

Nashr sanasi
30.08.2026
Jurnal
Scientific Epicenter
Nashr
Scientific Epicenter. 2026. 1-jild, 4-son
Sahifalar
8-14
DOI
10.5281/zenodo.23154415

Mualliflar

Annotatsiya

Ushbu maqolada O‘rta Osiyoda teri leyshmaniozini o‘rganish va unga qarshi kurash tarixining asosiy bosqichlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab hududda keng tarqalgan teri kasalligi haqidagi dastlabki tibbiy kuzatuvlar, uning “sart yarasi”, “pasha xurda”, “yomon jarohat” va “Pendin yarasi” kabi nomlar bilan qayd etilishi yoritiladi. Satinskiyning 1878-yildagi tadqiqotlari, 1885–1889-yillardagi Murg‘ob va Pendin hududlaridagi harbiy-tibbiy izlanishlar, I. F. Rapchevskiyning klinik kuzatuvlari hamda P. F. Borovskiyning Toshkentdagi tadqiqotlariga alohida e’tibor qaratiladi. Shuningdek, K. Ya. Shulgin, Ye. I. Martsinovskiy, V. L. Yakimov, N. I. Latishev va A. P. Kryukovalarning leyshmanioz etiologiyasi, epidemiologiyasi, tabiiy o‘choqlari, rezervuarlari va tarqalish mexanizmlarini o‘rganishdagi ilmiy faoliyati tahlil etiladi. Maqolada sovet davrida O‘zbekistonda yangi yerlarning o‘zlashtirilishi va aholining cho‘l hududlariga ko‘chirilishi natijasida teri leyshmaniozi bilan kasallanishning kuchayishi hamda unga qarshi ishlab chiqilgan epidemiologik va profilaktik chora-tadbirlar ham yoritilgan.

Kalit so‘zlar

I. F. Rapchevskiy O‘rta Osiyo P. F. Borovskiy Pendin yarasi Satinskiy V. L. Yakimov epidemiologiya profilaktika sart yarasi tabiiy o‘choq teri leyshmaniozi tibbiy ekspeditsiya

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

ИСТОРИЯ ИЗУЧЕНИЯ КОЖНОГО ЛЕЙШМАНИОЗА И БОРЬБЫ С НИМ В СРЕДНЕЙ АЗИИ

В статье анализируются основные этапы изучения кожного лейшманиоза и борьбы с ним в Средней Азии. Рассматриваются первые медицинские наблюдения за кожным заболеванием, получившим в различные периоды названия «сартовская язва», «паша-хурда», «плохая рана» и «пендинская язва». Особое внимание уделяется исследованиям Сатинского 1878 года, военно-медицинским исследованиям в Мургабском и Пендинском районах в 1885–1889 годах, клиническим наблюдениям И. Ф. Рапчевского и исследованиям П. Ф. Боровского в Ташкенте. Анализируется научная деятельность К. Я. Шульгина, Е. И. Марциновского, В. Л. Якимова, Н. И. Латишева и А. П. Крюковой в изучении этиологии, эпидемиологии, природных очагов, резервуаров и механизмов распространения кожного лейшманиоза. Отдельное внимание уделено эпидемиологической ситуации в Узбекистане в советский период, связанной с освоением новых земель и переселением населения в пустынные районы, а также разработанным мерам профилактики и борьбы с заболеванием.
В. Л. Якимов И. Ф. Рапчевский П. Ф. Боровский Сатинский Средняя Азия кожный лейшманиоз медицинская экспедиция пендинская язва природный очаг профилактика сартовская язва эпидемиология
English

THE HISTORY OF THE STUDY OF CUTANEOUS LEISHMANIASIS AND THE FIGHT AGAINST IT IN CENTRAL ASIA

This article analyzes the main stages in the study of cutaneous leishmaniasis and the fight against the disease in Central Asia. It examines the early medical observations of the skin disease, which was referred to at different periods as “Sart ulcer,” “Pasha-khurda,” “bad sore,” and “Pendi ulcer.” Particular attention is paid to Satinsky’s research in 1878, military-medical investigations conducted in the Murgab and Pendin areas in 1885–1889, the clinical observations of I. F. Rapchevsky, and the studies of P. F. Borovsky in Tashkent. The scientific activities of K. Ya. Shulgin, E. I. Martsinovsky, V. L. Yakimov, N. I. Latishev, and A. P. Kryukova in studying the etiology, epidemiology, natural foci, reservoirs, and transmission mechanisms of cutaneous leishmaniasis are also analyzed. Particular attention is given to the epidemiological situation in Uzbekistan during the Soviet period, when the development of new agricultural lands and the resettlement of the population into desert areas contributed to an increase in the incidence of cutaneous leishmaniasis, as well as to the preventive and control measures developed to combat the disease.
Central Asia I. F. Rapchevsky P. F. Borovsky Pendi ulcer Sart ulcer Satinsky V. L. Yakimov cutaneous leishmaniasis epidemiology medical expedition natural focus prevention

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Ўзбекистон миллий энциклопедияси. Л ҳарфи. – Тошкент: «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, – Б. 73-74.
2. Ўзбекистон миллий энциклопедияси. Ё ҳарфи. – Тошкент: «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, – Б. 17.
3. Д-ра Сатинскаго. Ташкентская язва или сартовская болѣзнь паша-хурда (яманъ джагарагать). // Военно-медицинский журнал. – Т. 131, ч. 2. – С. 184–213.
4. Боровский П. Р. Кожный лейшманиоз / под ред. и со вступ. ст. Н. И. Ходжкина. – М.: Государственное издательство медицинской литературы, 1949. – 80 c.
5. Рапчевский, Иван Филиппович [Murojaat qilingan sana: 11.06.2026]
6. Гительзон И. И., Кожный лейшманиоз, Ашхабад, 1933.
7. Кассирский И. А. Проблемы и ученые (деятели русской и советской медицины). – М.: Государственное издательство медицинской литературы (Медгиз), 1949. – 311 c.
8. Jumayev J.B., Tilavova G.L. O‘zbekistonda yangi yerlarni o‘zlashtirilishi va ko‘chirish jarayonlari tarixidan // International Journal of Economy and Innovation. – 2024. – Vol. 43. – B. 11. // https://www.gospodarkainnowacje.pl/index.php/issue_view_32/article/view/2196
9. O‘zbekiston Ilmiy-texnika va tibbiyot hujjatlari milliy arxivi. 302-fond, 1-ro‘yxat, 27-ish, 1–5-varaqlar
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar