Ta'lim ufqlari

Ta'lim ufqlari

ilmiy-uslubiy jurnal

ISSN Online: — DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Open Access Peer Reviewed
Bosh sahifa › Jurnallar › Ta'lim ufqlari › Joriy son
Oʻzbekcha

O‘QUV LEKSIKOGRAFIYASINING SHAKLLANISHI VA TARAQQIYOT BOSQICHLARI

Nashr sanasi
30.09.2026
Jurnal
Ta'lim ufqlari
Nashr
Ta'lim ufqlari ilmiy-uslubiy jurnali 2-son
Sahifalar
5-25
DOI
10.5281/zenodo.23015024

Mualliflar

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘quv leksikografiyasining shakllanishi, tarixiy taraqqiyot bosqichlari hamda zamonaviy rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Tadqiqotda o‘quv lug‘atlarining lingvodidaktik mohiyati, funksional xususiyatlari va tipologik jihatlari yoritilgan. Shuningdek, qadimgi Sharq va G‘arb lug‘atchilik an’analari, arab va turkiy leksikografiya maktablari hamda o‘zbek o‘quv lug‘atchiligining rivojlanish bosqichlari ilmiy jihatdan tavsiflangan. Maqolada zamonaviy elektron lug‘atlar, korpus lingvistikasi va sun’iy intellekt asosidagi leksikografik tizimlarning o‘quv jarayonidagi ahamiyati ham tahlil qilingan.

Kalit so‘zlar

korpus lingvistikasi lingvodidaktika sun’iy intellekt til ta’limi o‘quv leksikografiyasi o‘quv lug‘ati elektron lug‘atlar multimodal lug‘atlar leksik minimum

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В данной статье анализируются процессы формирования, исторические этапы развития и современные тенденции учебной лексикографии. В исследовании освещены лингводидактическая сущность учебных словарей, их функциональные особенности и типологические характеристики. Также научно охарактеризованы древние восточные и западные лексикографические традиции, арабская и тюркская лексикографические школы, а также этапы развития узбекской учебной лексикографии. В статье рассматривается значение современных электронных словарей, корпусной лингвистики и лексикографических систем, основанных на искусственном интеллекте, в образовательном процессе. В ходе исследования использовались историко-сравнительный, описательный и системный методы анализа.
искусственный интеллект корпусная лингвистика учебная лексикография учебный словарь лингводидактика электронные словари мультимодальные словари лексический минимум языковое образование
English
This article analyzes the formation, historical development stages, and modern trends of educational lexicography. The study highlights the linguodidactic nature, functional features, and typological characteristics of learner’s dictionaries. In addition, the paper scientifically describes the lexicographic traditions of the East and the West, Arabic and Turkic lexicographic schools, as well as the stages of development of Uzbek educational lexicography. The article also examines the role of modern electronic dictionaries, corpus linguistics, and artificial intelligence-based lexicographic systems in the educational process. Historical-comparative, descriptive, and systematic analysis methods were employed in the research.
artificial intelligence artificial intelligence (SI) corpus linguistics language education educational lexicography learner’s dictionary linguodidactics electronic dictionaries multimodal dictionaries lexical minimum

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Atkins B.T.S., Rundell M. The Oxford Guide to Practical Lexicography. – Oxford: Oxford University Press, 2008. – 540 p.
2. Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of the English Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1995. – 489 p.
3. Dubois J., Dubois C. Introduction à la lexicographie: le dictionnaire. – Paris, 1971. – 183 p.
4. Habibli R. Educational Lexicography and Onomastics // Proceedings of ICES 2018. – Istanbul, 2018. – P. 104–110. DOI: 10.21733/ibad.423571.
5. Hartmann R.R.K. Dictionary of Lexicography. – London: Routledge, 2001. – 176 p.
6. Hausmann F.J. Dictionaries and Society // Wörterbücher Dictionaries Dictionnaires. – Berlin: Walter de Gruyter, 1989.
7. Ilson R. Introduction // Dictionaries, Lexicography and Language Learning. – Oxford: Pergamon Press, 1985. – P. 1–6.
8. Jackson H. Lexicography: An Introduction. – London: Routledge, 2002. – 210 p.
9. Johnson S. The Plan of a Dictionary of the English Language. – London, 1747.
10. Kirkpatrick B. A. Lexicographical Dilemma: Monolingual Dictionaries for the Native Speaker and for the Learner // Dictionaries, Lexicography and Language Learning. – Oxford, 1985. – P. 7–14.
11. Landau S.I. Dictionaries: The Art and Craft of Lexicography. – Cambridge: Cambridge University Press, 2001. – 477 p.
12. Magay T. Teaching Lexicography // Proceedings of EURALEX 2000. – Budapest, 2000. – P. 443–452.
13. Malkiel Y. Distinctive Features in Lexicography // Romance Philology. – 1959. – Vol. XIII. – No. 2.
14. McArthur T. The Oxford Companion to the English Language. – Oxford: Oxford University Press, 1996. – 1184 p.
15. Miller G.A., Beckwith R., Fellbaum C., Gross D. Introduction to WordNet: An On-line Lexical Database // International Journal of Lexicography. – 1990. – Vol. 3.
16. Nurmukhamedov U. Online English-English Learner Dictionaries Boost Word Learning // English Teaching Forum. – 2012. – No. 4.
17. Svensén B.A Handbook of Lexicography: The Theory and Practice of Dictionary-Making. – Cambridge: Cambridge University Press, 2009. – 535 p.
18. Underhill A. Working with the Monolingual Learners’ Dictionary // Dictionaries, Lexicography and Language Learning. – Oxford, 1985. – P. 103–114.
19. Zgusta L. Manual of Lexicography. – Prague: Academia, 1971. – 360 p.
20. Абдуманнонов Х.А. Учебный словарь: определение, принципы и функции // Muallim / Учитель. – 2023. – № 8. – С. 24–29.
21. Балалаева Е.Ю. Универсальные и специфические функции учебных словарей // Актуальные проблемы фундаментализации образования. – Чебоксары, 2014.
22. Баҳриддинова Б.М. Ўзбекистонда ўқув луғатчилиги: лингвистик асослари, тарихи ва истиқболлари: филол. фан. докт. (DSc) дисс. автореф. – Самарқанд, 2020. – 72 б.
23. Гак В.Г. Общие вопросы учебной лексикографии. – Москва: Русский язык, 1977. – 192 с.
24. Денисов П.Н. Очерки по русской лексикологии и учебной лексикографии. – Москва: МГУ, 1974. – 254 с.
25. Денисов П.Н. Об одном типе толкового словаря русского языка для иностранцев // Учебные словари русского языка. – Москва: Издательство МГУ, 1973. – С. 15–28.
26. Дубичинский В.В. Лексикография русского языка. – Москва: Флинта, 2008. – 432 с.
27. Караулов Ю.Н. Общая и русская идеография. – Москва: Наука, 1976. – 356 с.
28. Мадвалиев А. Ўзбек терминологияси ва лексикографияси масалалари. Тўплам. / Масъул муҳаррир Низомиддин Маҳмудов; тўпламни нашрга тайёрловчи Ғулом Исмоилов; Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фольклори институти. – Тошкент: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2017. – 384 б.
29. Морковкин В.В. Основы теории учебной лексикографии. – Москва, 1990. – 72 с.
30. Новиков Л. А. Типология учебных словарей // Учебные словари русского языка. – Москва: Издательство МГУ, 1973. – С. 3–20.
31. Новиков Л. А. Учебная лексикография и её задачи. – Москва: МГУ, 1969. – 145 с.
32. Ольховская А. И. Учебная лексикография в стенах института Пушкина // Русский язык за рубежом. – 2016. – № 4. – С. 66–72.
33. Ҳасанов Б. Араб тилшунослиги тарихи. – Тошкент: Фан, 2008. – 216 б.
34. Ҳожиев А. Ўзбек тили лексикологияси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1996. – 168 б.
35. Умарходжаев М. И. К вопросу об учебной фразеографии // Fremdsprachen. – Leipzig, 1978. – № 1. – С. 92–97.
36. Умархўжаев М.Э. Умумий тилшунослик. Ўқув қўлланма. – Андижон: «Жахон интерпринт» босмахонаси, 2010. – 84 б.
37. Умархўжаев М.Э. Минг бор эшитгандан бир бор кўрган афзал: 6000 сўз ва ибораларни ўзида жамлаган. Инглизча-олмонча-ўзбекча луғат. – Андижон: “Step by step print” МЧЖ босмахонаси, 2012. – 260 б.
38. Умархўжаев М.Э. Сўз дунёси – тил дунёси, тил дунёси – сўз дунёси. Ёш филологлар учун қўлланма. – Андижон: “Андижон давлат университети” нашриёти, 2023. – 192 б.
39. Умархўжаев М.Э., Абдуманнонов Х.А. Электрон луғатларнинг чет тилларини ўрганишдаги аҳамияти (5-11-синф STEM фанлари терминологик ўқув луғатлари мисолида) // Umumiy, antroposentrik, raqamli tilshunoslik, adabiyotshunoslik va til o’qitish metodikasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. / Mas’ul muharrir- Kurbanov M.A. – Andijon: Step by step print MChJ, 2023. – Б. 13-15.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar