Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Sonlar
209+ Maqolalar
214+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

“LAYLI VA MAJNUN” DOSTONI LEKSIKASIDA O‘Z VA O‘ZLASHMA QATLAMLARNING LEKSIK-SEMANTIK MUNOSABATI

Nashr sanasi
14.10.2026
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
901-906
DOI
10.5281/zenodo.24072018

Mualliflar

Annotatsiya

Ushbu maqolada Alisher Navoiyning “Layli va Majnun” dostoni leksikasidagi o‘z va o‘zlashma qatlamlarning leksik-semantik munosabati tarixiy-leksikologik, genealogik va kontekstual-semantik yondashuvlar asosida tadqiq etiladi. Tadqiqotda doston lug‘at tarkibining shakllanishida turkiy, arabcha, fors-tojikcha hamda boshqa genealogik manbalarga mansub birliklarning o‘rni, ularning semantik integratsiyasi va badiiy matndagi o‘zaro paradigmatik munosabatlari aniqlashga e’tibor qaratildi. Leksik birliklarni tahlil qilishda ularning faqat etimologik mansubligini belgilash bilan cheklanmay, tarixiy taraqqiyoti, kontekstual ma’nosi, semantik ixtisoslashuvi, uslubiy xususiyati va muayyan semantik maydondagi funksional mavqeyi ham hisobga olindi.

Kalit so‘zlar

Alisher Navoiy Layli va Majnun tarixiy leksikologiya o‘z qatlam o‘zlashma qatlam turkiy leksika arabcha o‘zlashmalar fors-tojikcha leksika

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В данной статье на основе историко-лексикологического, генеалогического и контекстуально-семантического подходов исследуются лексико-семантические отношения исконной и заимствованной лексики в поэме Алишера Навои «Лейли и Меджнун». Особое внимание уделяется роли лексических единиц тюркского, арабского, персидско-таджикского и иного генеалогического происхождения в формировании словарного состава произведения, их семантической интеграции и парадигматическим отношениям в структуре художественного текста. При анализе лексических единиц исследование не ограничивается определением их этимологической принадлежности; учитываются также их историческое развитие, контекстуальное значение, семантическая специализация, стилистические особенности и функциональный статус в рамках соответствующих семантических полей.
Алишер Навои Лайли и Маджнун историческая лексикология исконная лексика заимствованная лексика тюркская лексика арабские заимствования персидско-таджикская лексика
English
This article examines the lexical-semantic relationships between native and borrowed lexical layers in Alisher Navoi’s Layli and Majnun on the basis of historical-lexicological, genealogical, and contextual-semantic approaches. Particular attention is paid to the role of lexical units of Turkic, Arabic, Persian-Tajik, and other genealogical origins in the formation of the lexical system of the work, their semantic integration, and their paradigmatic relationships within the literary text. The analysis of lexical units is not limited to identifying their etymological origin; it also takes into account their historical development, contextual meanings, semantic specialization, stylistic features, and functional status within particular semantic fields.
Alisher Navoi Layli and Majnun historical lexicology native lexical layer borrowed lexical layer Turkic vocabulary Arabic borrowings Persian-Tajik vocabulary

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Бафоев Б. Навоий асарлари лексикаси. – Тошкент: Фан, 1983. – 157 б.
2. Навоий А. Мукаммал асарлар тўплами. 20 томлик. 9-том. Хамса: Лайли ва Мажнун / Нашрга тайёрловчи Т. Ғофуржонова; масъул муҳаррир С. Ғаниева. – Тошкент: Фан, 1992. – 356 б.
3. Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати. I–IV жилдлар. – Тошкент: Фан, 1983–1985.
4. Абдушукуров Б. Туркий манбалар лексикаси. – Тошкент: BOOKMANY PRINT, 2022. – 200 б.
5. Бегматов Э. Ҳозирги ўзбек адабий тилининг лексик қатламлари. – Тошкент: Фан, 1985. – 200 б.
6. Содиқов Қ. Туркий ёзма ёдгорликлар тили: адабий тилнинг юзага келиши ва тикланиши. – Тошкент: Тошкент давлат шарқшунослик институти, 2006.
7. Дадабаев Ҳ. Общественно-политическая и социально-экономическая терминология в тюркоязычных письменных памятниках XI–XIV вв. – Ташкент: Ёзувчи, 1991. – 186 с.
8. Исмоилов И. Туркий тилларда қавм-қариндошлик терминлари. – Тошкент: Фан, 1966. – 150 б.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar