Oʻzbekcha
JADIDCHILIK HARAKATINING IJTIMOIY TARKIBI VA PEDAGOGIK AHAMIYATI
Jurnal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Nashr
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Annotatsiya
Ushbu tadqiqot ishida XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Turkistonda shakllangan jadidchilik harakatining ijtimoiy tarkibi va uning millat maʼrifati hamda taraqqiyotidagi pedagogik ahamiyati tahlil qilinadi. Muallif jadidchilik shunchaki ziyolilar guruhi emas, balki ularning tarkibiga ilgʻor fikrli ulamolar, savdogarlar, sanoatchilar va yosh hunarmandlarni birlashtirgan keng qamrovli ijtimoiy harakat boʻlganini ochib beradi. Tadqiqot ishida jadidlarning taʼlim tizimini isloh qilish, “usuli jadid” (yangi usul) maktablarini tashkil etish, darsliklar yaratish va dunyoviy bilimlarni targʻib qilish borasidagi xizmatlari pedagogik nuqtai nazardan baholangan. Shuningdek, harakat namoyandalarining barkamol avlod tarbiyasi, xotin-qizlar taʼlimi va milliy oʻzlikni anglash gʻoyalari bugungi kun zamonaviy taʼlim tizimi uchun ham muhim dasturilamal boʻlib xizmat qilishi alohida asoslab berilgan
Kalit so‘zlar
Turkiston ziyolilari
darsliklar
dunyoviy taʼlim
ijtimoiy tarkib
milliy maʼrifatparvarlik
milliy oʻzlikni anglash
pedagogik islohotlar
tarbiya
usuli jadid
Русский
В данном исследовании анализируется социальный состав джадидского движения, возникшего в Туркестане в конце XIX — начале XX века, и рассматривается его педагогическое значение для просвещения и прогресса нации. Автор показывает, что джадидизм представлял собой не просто группу интеллектуалов, а широкое общественное движение, объединившее прогрессивно мыслящих религиозных деятелей, купцов, промышленников и молодых ремесленников. В работе с педагогической точки зрения оценивается вклад джадидов в реформирование системы образования, создание школ системы «усуль-и джадид» (нового метода), разработку учебных пособий и распространение светских знаний. Кроме того, обосновывается, каким образом идеи движения, касающиеся воспитания гармонично развитого поколения, женского образования и национального самосознания, служат важными ориентирами для современной системы образования
«усуль-и джадид» (новый метод)
воспитание
джадидизм
национальное просвещение
национальное самосознание
педагогические реформы
светское образование
социальный состав
туркестанская интеллигенция
учебники
English
This study analyzes the social composition of the Jadid movement—which emerged in Turkestan during the late 19th and early 20th centuries—and examines its pedagogical significance regarding the enlightenment and progress of the nation. The author demonstrates that Jadidism was not merely a group of intellectuals but a broad social movement uniting progressive religious scholars, merchants, industrialists, and young artisans. The study evaluates, from a pedagogical perspective, the Jadids' contributions to reforming the education system, establishing “usul-i jadid” (new method) schools, creating textbooks, and promoting secular knowledge. Furthermore, it substantiates how the movement's ideas concerning the upbringing of a well-rounded generation, women's education, and national self-awareness serve as vital guiding principles for today's modern education system
Jadidism
Turkestan intelligentsia
national enlightenment
national self-awareness
pedagogical reforms
secular education
social composition
textbooks
upbringing
“usul-i jadid” (new method)
I. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari va farmonlari
a) Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston” nashriyoti, 2021. – 464 b.
b) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekiston ma’muriy islohotlarini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni // Xalq so‘zi, 2022-yil 22-dekabr.
II. Fundamental va zamonaviy tadqiqotlar (Kitoblar, monografiyalar)
a) Alimova D.A. Jadidchilik harakati: mafkurasi, shakllanishi va rivojlanishi. – Toshkent: “Akademiya”, 2000. – 140 b.
b) Xolid Adeeb. Markaziy Osiyoda musulmon madaniy islohotchiligi siyosati: Jadidchilik (Ingliz tilidan tarjima). – Toshkent: “Akademnashr”, 2022. – 416 b.
s) Qosimov B. Milliy uyg‘onish: jasorat, ma’rifat, fidoyilik. – Toshkent: “Ma’naviyat”, 2002. – 400 b.
d)Dolimov U. Turkistonda jadid maktablari.–Toshkent: “Universitet”,2006.–128 b.
e) Dolimov S., Dolimov U. Jadidchilik va jadidlar pedagogikasi. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 1993. – 96 b.
f) Ergashev K. Turkistonda jadidchilik harakati va uning ijtimoiy-pedagogik yo‘nalishlari. – Toshkent: “Fan”, 2003. – 160 b.
III. Jadid namoyandalarining pedagogik va tarixiy asarlari
a) Abdulla Avloniy. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 1992. – 160 b.
b) Mahmudxo‘ja Behbudiy. Tanlangan asarlar (Nashrga tayyorlovchi: B. Qosimov). – Toshkent: “Ma’naviyat”, 1999. – 280 b.
s) Munavvarqori Abdurashidxonov. Tanlangan asarlar (Tuzuvchi va so‘zboshi muallifi: S. Ahmad). – Toshkent: “Ma’naviyat”, 2003. – 304 b.
d) Abdurauf Fitrat. Oila yoki oila boshqarish tartiblari. – Toshkent: “Ma’naviyat”, 1998. – 112 b.
IV. Ilmiy maqolalar va davriy nashrlar
a) Karimov N. Jadidchilik – milliy istiqlol mafkurasining asosi // O‘zbekiston tili va adabiyoti. – Toshkent, 2019. – № 3. – B. 12-18.
b) Ziyayeva D.X. Turkiston jadidlarining ijtimoiy-siyosiy dasturlarida ta’lim islohoti masalalari // Sharqshunoslik. – Toshkent, 2021. – № 2. – B. 45-53.
s) Raxmonova M. Abdulla Avloniyning pedagogik qarashlarida axloqiy tarbiya tizimi // Pedagogika. – Toshkent, 2024. – № 1. – B. 89-95.
V. Elektron ta’lim resurslari
a) O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Tarix instituti rasmiy sayti: www.history-institute.uz
b) ZiyoNET axborot-ta’lim tarmog‘i (Jadidlar merosi bo‘limi): www.ziyonet.uz.
