Oʻzbekcha
INKLYUZIV TA’LIM SHAROITIDA ALOHIDA TA’LIM EHTIYOJLARI BO‘LGAN BOLALARNING KOMMUNIKATIV ISHTIROKINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Nashr
Ta'lim ufqlari ilmiy-uslubiy jurnali 2-son
Annotatsiya
Mazkur maqolada inklyuziv ta’lim sharoitida alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarning kommunikativ ishtirokini rivojlantirishning pedagogik asoslari yoritilgan. Kommunikativ ishtirok bolaning faqat nutqiy imkoniyatlari bilan emas, balki uning pedagoglar va tengdoshlari bilan o‘zaro muloqotga kirishishi, o‘z ehtiyoj va fikrlarini ifodalashi, savol-javob jarayonida qatnashishi hamda jamoaviy ta’lim faoliyatida faol ishtirok etishi bilan bog‘liq kompleks jarayon sifatida talqin qilinadi. Inklyuziv ta’limda kommunikativ to‘siqlarni kamaytirish uchun pedagogik muhitni moslashtirish, vizual tayanchlardan foydalanish, muqobil va qo‘shimcha kommunikatsiya (AAC) vositalarini ta’lim jarayoniga integratsiya qilish hamda pedagog va kommunikativ hamkorlarni tayyorlash muhim omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada kommunikativ ishtirokni rivojlantirishning diagnostik, maqsadli, mazmuniy, texnologik va monitoring komponentlarini qamrab oluvchi pedagogik yondashuv taklif etiladi. Tadqiqot nazariy xarakterga ega bo‘lib, unda empirik tajriba natijalari va statistik ma’lumotlardan foydalanilmagan.
Kalit so‘zlar
alohida ta’lim ehtiyojlari
assistiv texnologiyalar
inklyuziv ta’lim
kommunikativ ishtirok
kommunikativ kompetensiya
muqobil va qo‘shimcha kommunikatsiya(AAC)
pedagogik model
vizual tayanch
Русский
В статье рассматриваются педагогические основы развития коммуникативного участия детей с особыми образовательными потребностями в условиях инклюзивного образования. Коммуникативное участие рассматривается не только как способность ребёнка использовать устную речь, но и как возможность взаимодействовать с педагогами и сверстниками, выражать свои потребности и мысли, участвовать в процессе вопросов и ответов, а также активно включаться в совместную образовательную деятельность. Особое внимание уделяется адаптации образовательной среды, использованию визуальных опор, интеграции средств альтернативной и дополнительной коммуникации (AAC) в образовательный процесс, а также подготовке педагогов и коммуникативных партнёров. В статье предлагается педагогический подход к развитию коммуникативного участия, включающий диагностический, целевой, содержательный, технологический и мониторинговый компоненты. Исследование носит теоретический характер и не содержит эмпирических результатов или статистических данных.
AAC
альтернативная и дополнительная коммуникация
ассистивные технологии
визуальная поддержка
коммуникативная компетентность
коммуникативное участие
особые образовательные потребности
педагогическая модель
English
This article examines the pedagogical foundations for developing the communicative participation of children with special educational needs in inclusive education settings. Communicative participation is considered not only as a child’s ability to use spoken language, but also as the ability to interact with teachers and peers, express needs and ideas, participate in question-and-answer activities, and actively engage in collaborative educational activities. Particular attention is given to adapting the educational environment, using visual supports, integrating augmentative and alternative communication (AAC) into educational practices, and preparing teachers and communication partners. The article proposes a pedagogical approach to developing communicative participation that includes diagnostic, target, content, technological, and monitoring components. The study is theoretical in nature and does not include empirical results or statistical data.
AAC
assistive technologies
augmentative and alternative communication
communicative competence
communicative participation
pedagogical model
special educational needs
visual support
1. UNESCO. Global Education Monitoring Report 2020: Inclusion and Education: All Means All. Paris: UNESCO, 2020. Inklyuziv ta’lim, ta’limdagi to‘siqlar va barcha o‘quvchilarning ishtiroki masalalari yoritilgan. UNESCO rasmiy manbasi
2. O‘zbekiston Respublikasi. Ta’lim to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, O‘RQ-637-son, 23.09.2020. Qonunda inklyuziv ta’lim ta’lim olish shakllaridan biri sifatida belgilangan. LexUZ — O‘RQ-637
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida: PQ-4860-son qaror, 13.10.2020. Hujjatda O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirish konsepsiyasi va alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar ta’limini rivojlantirish yo‘nalishlari belgilangan. LexUZ — PQ-4860
4. Light, J., McNaughton, D. Communicative Competence for Individuals Who Require Augmentative and Alternative Communication: A New Definition for a New Era of Communication? // Augmentative and Alternative Communication. 2014. Vol. 30, No. 1. P. 1–18. DOI: 10.3109/07434618.2014.885080. PubMed — Light & McNaughton, 2014
5. American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Augmentative and Alternative Communication (AAC): Practice Portal. AAC vositalari, kommunikativ hamkorlar, baholash va tabiiy muhitda kommunikatsiyani qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha professional manba. ASHA — AAC Practice Portal
6. Beukelman, D. R., Light, J. C. Augmentative & Alternative Communication: Supporting Children and Adults with Complex Communication Needs. 5th ed. Baltimore: Paul H. Brookes Publishing Co., 2020. Brookes Publishing — 5th edition
7. World Health Organization, UNICEF. Global Report on Assistive Technology. Geneva: World Health Organization, 2022. Assistiv texnologiyalarning ta’lim va ijtimoiy ishtirokdagi ahamiyatiga oid xalqaro manba. WHO — Global Report on Assistive Technology
8. United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities: Article 24 — Education. Inklyuziv ta’lim, individual qo‘llab-quvvatlash va muqobil/qo‘shimcha kommunikatsiya vositalaridan foydalanish huquqiy tamoyillari yoritilgan. United Nations — Article 24, Education