Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Sonlar
223+ Maqolalar
231+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

INGLIZ VA O‘ZBEK FRAZEOLOGIYASIDA GENDER OBRAZLARINING METAFORIK KONSEPTUALLASHUVI

Nashr sanasi
14.10.2026
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
1023-1028
DOI
10.5281/zenodo.24076349

Mualliflar

Annotatsiya

Maqolada ingliz va o‘zbek tillari frazeologik tizimida erkak va ayol obrazlarining metaforik konseptuallashuvi qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda genderga oid turg‘un birliklarning mazmunida insonning tashqi ko‘rinishi, xarakteri, ijtimoiy roli, oiladagi mavqei, hissiy holati va xulq-atvori qanday obrazli modellar orqali ifodalanishi ko‘rib chiqiladi. Konseptual metafora nazariyasi, komponent tahlili va lingvomadaniy yondashuv asosida “ERKAK — KUCH/HIMOYA”, “ERKAK — HOKIMIYAT”, “AYOL — GO‘ZALLIK/GUL”, “AYOL — OILA MARKAZI”, “AYOL — HISSIYLIK” kabi asosiy metaforik modellarning til birliklarida namoyon bo‘lishi ochib beriladi. Tahlil natijalari ikki tilda universal konseptual o‘xshashliklar mavjudligini, biroq ularning aksiologik va madaniy mazmuni milliy qadriyatlar ta’sirida farqlanishini ko‘rsatadi. Maqolada gender metaforalari jamiyatning erkaklik va ayollik haqidagi tarixiy tasavvurlarini saqlovchi lingvomadaniy mexanizm sifatida talqin qilinadi.

Kalit so‘zlar

gender konsepsiyasi frazeologiya konseptual metafora erkak obrazi ayol obrazi semantika lingvomadaniyat qiyosiy tahlil

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В статье проводится сопоставительный анализ метафорической концептуализации мужских и женских образов во фразеологических системах английского и узбекского языков. Рассматривается, каким образом внешность, характер, социальная роль, семейный статус, эмоциональность и поведение мужчин и женщин репрезентируются посредством устойчивых образных моделей. На основе теории концептуальной метафоры, компонентного анализа и лингвокультурологического подхода выделяются модели «МУЖЧИНА — СИЛА/ЗАЩИТА», «МУЖЧИНА — ВЛАСТЬ», «ЖЕНЩИНА — КРАСОТА/ЦВЕТОК», «ЖЕНЩИНА — ЦЕНТР СЕМЬИ», «ЖЕНЩИНА — ЭМОЦИОНАЛЬНОСТЬ». Результаты показывают наличие универсальных концептуальных сходств, однако их аксиологическое и культурное содержание различается под влиянием национальных ценностей. Гендерные метафоры трактуются как лингвокультурный механизм сохранения исторически сложившихся представлений о мужественности и женственности.
гендерный концепт фразеология концептуальная метафора мужской образ женский образ семантика лингвокультура сопоставительный анализ
English
The article comparatively examines the metaphorical conceptualization of male and female images in English and Uzbek phraseology. It focuses on how appearance, character, social role, family status, emotionality and behaviour are represented through stable figurative models. Drawing on conceptual metaphor theory, componential analysis and a linguocultural approach, the study identifies such recurring models as MAN IS STRENGTH/PROTECTION, MAN IS AUTHORITY, WOMAN IS BEAUTY/FLOWER, WOMAN IS THE CENTRE OF FAMILY, and WOMAN IS EMOTIONALITY. The findings reveal a number of shared conceptual patterns in the two languages, while their evaluative and cultural meanings differ under the influence of national values and historical experience. Gender metaphors are therefore interpreted as linguocultural mechanisms that preserve and transmit socially constructed views of masculinity and femininity.
gender concept phraseology conceptual metaphor male image female image semantics linguoculture comparative analysis

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Lakoff, G., Johnson, M. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press, 2003.
2. Kövecses, Z. Metaphor: A Practical Introduction. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press, 2010.
3. Eckert, P., McConnell-Ginet, S. Language and Gender. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2013.
4. Cameron, D. The Myth of Mars and Venus: Do Men and Women Really Speak Different Languages? Oxford: Oxford University Press, 2007.
5. Nasrullaeva, N. Z. Classification of the English and Uzbek Genderly Marked Phraseologisms Due to Structural-Semantic Feature. Journal of Word Art, 2024.
6. Sayfullaev, K. Cultural Study of Gender Stereotypes in the English and Uzbek Phraseological Units. Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal, 2023.
7. Satimova, H. K. The Differences of Gender Indicative Phraseology and Proverbs of English and Uzbek Languages. Journal of Advanced Zoology, 44(S6), 2023.
8. Umrzokova, G., Uralova, N. Approach to the Study of National-Cultural Characteristics of Gender Stereotypes in the English and Uzbek Phraseological Units. Eurasian Journal of Humanities and Social Sciences, 15, 2022, 55–58.
9. Korakuzieva, D. I. Theoretical Basis of Gender Relations in English and Uzbek Phrases. Oriental Journal of Philology, 3(5), 2023, 8–14.
10. Rahmatullayev, Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. Toshkent: O‘qituvchi, 1978.
11. Kunin, A. V. Anglo-russkiy frazeologicheskiy slovar. Moskva: Russkiy yazyk, 1984.
12. Mukhammadieva, M. K. Comparative Semantics of Gender in Phraseological Units: English vs. Uzbek. World Scientific Research Journal, 2025.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar