Ta'lim ufqlari

Ta'lim ufqlari

ilmiy-uslubiy jurnal

ISSN Online: — DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Open Access Peer Reviewed
Bosh sahifa › Jurnallar › Ta'lim ufqlari › Joriy son
Русский

ДВУХКОНТУРНАЯ МОДЕЛЬ ЦИФРОВОЙ ПОДДЕРЖКИ РАЗВИТИЯ ЧИТАТЕЛЬСКОЙ ГРАМОТНОСТИ И ПРОДУКТИВНОГО МЫШЛЕНИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ В БИЛИНГВАЛЬНОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ

Nashr sanasi
30.09.2026
Jurnal
Ta'lim ufqlari
Nashr
Ta'lim ufqlari ilmiy-uslubiy jurnali 2-son
Sahifalar
181-192
DOI
10.5281/zenodo.23037138

Mualliflar

Annotatsiya

В статье рассматривается проблема развития читательской грамотности и продуктивного мышления младших школьников в условиях цифровизации и билингвальной образовательной среды Республики Узбекистан. Анализируются возможности цифровых образовательных ресурсов и технологий искусственного интеллекта как средств организации читательской деятельности и языково-смысловой поддержки учащихся. Обосновывается необходимость цифровой поддержки двух субъектов образовательного процесса — педагога и учащегося. Представлена авторская двухконтурная модель цифровой поддержки: первый контур направлен на методическое сопровождение учителя, второй — на организацию самостоятельной читательской и мыслительной деятельности младшего школьника. Содержательным механизмом второго контура выступает авторская технология «ОКНО»: «Ориентируюсь в тексте — Конструирую смысл — Нахожу и оцениваю информацию — Обобщаю и применяю». В качестве практической формы реализации первого контура рассматривается цифровая методическая площадка «Учимся вместе». Связующим компонентом модели выступает билингвальная языково-смысловая поддержка, а механизм обратной связи обеспечивает возможность корректировки педагогической деятельности. Обосновано положение о том, что педагогическая ценность искусственного интеллекта определяется не самим фактом его применения, а характером интеллектуальной деятельности учащегося, которую это применение инициирует.

Kalit so‘zlar

билингвальное образование искусственный интеллект методическое сопровождение младшие школьники начальная школа продуктивное мышление технология «ОКНО» цифровые образовательные ресурсы читательская грамотность

Boshqa tillardagi variantlar

Oʻzbekcha
Maqolada O‘zbekiston Respublikasining raqamlashtirish sharoiti va bilingval ta’lim muhitida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligi hamda produktiv tafakkurini rivojlantirish muammosi ko‘rib chiqiladi. Raqamli ta’lim resurslari va sun’iy intellekt texnologiyalarining o‘quvchilarning o‘qish faoliyatini tashkil etish hamda ularga lingvistik va mazmuniy ko‘mak berish vositasi sifatidagi imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ta’lim jarayonining ikki subyekti — o‘qituvchi va o‘quvchini raqamli qo‘llab-quvvatlash zarurati asoslab beriladi. Muallifning ikki konturli raqamli qo‘llab-quvvatlash modeli taqdim etiladi: birinchi kontur o‘qituvchini metodik qo‘llab-quvvatlashga, ikkinchi kontur esa boshlang‘ich sinf o‘quvchisining mustaqil o‘qish va fikrlash faoliyatini tashkil etishga yo‘naltirilgan. Ikkinchi konturning mazmuniy mexanizmi sifatida mualliflik “OKNO” texnologiyasi taklif etiladi: “Matnda yo‘nalish olaman — Mazmunni shakllantiraman — Axborotni topaman va baholayman — Umumlashtiraman va qo‘llayman.” Birinchi konturni amaliy jihatdan amalga oshirish shakli sifatida “Birgalikda o‘rganamiz” raqamli metodik platformasi ko‘rib chiqiladi. Modelning bog‘lovchi komponenti bilingval lingvistik va mazmuniy qo‘llab-quvvatlash bo‘lib, qayta aloqa mexanizmi pedagogik faoliyatni tuzatish va takomillashtirish imkonini beradi. Sun’iy intellektning pedagogik qiymati undan foydalanish faktining o‘zi bilan emas, balki uning qo‘llanilishi o‘quvchida qanday intellektual faoliyatni yuzaga keltirishi bilan belgilanishi asoslab beriladi.
bilingval ta’lim boshlang‘ich sinf o‘quvchilari boshlang‘ich ta’lim metodik qo‘llab-quvvatlash o‘qish savodxonligi produktiv tafakkur raqamli ta’lim resurslari sun’iy intellekt “OKNO” texnologiyasi
English
The article addresses the problem of developing reading literacy and productive thinking in primary school students in the context of digitalization and the bilingual educational environment of the Republic of Uzbekistan. The potential of digital educational resources and artificial intelligence technologies as tools for organizing reading activities and providing linguistic and semantic support to students is analyzed. The need for digital support for two key participants in the educational process—the teacher and the student—is substantiated. The author's two-loop model of digital support is presented: the first loop is aimed at providing methodological support for teachers, while the second focuses on organizing primary school students’ independent reading and cognitive activities. The substantive mechanism of the second loop is the author-developed “OKNO” technology: “Orienting in the Text — Constructing Meaning — Finding and Evaluating Information — Generalizing and Applying.” The digital methodological platform “Learning Together” is considered a practical form of implementing the first loop. Bilingual linguistic and semantic support serves as the connecting component of the model, while the feedback mechanism enables the adjustment of pedagogical practices. The article substantiates the proposition that the pedagogical value of artificial intelligence is determined not by the mere fact of its use, but by the nature of the intellectual activity that its use initiates in students.
artificial intelligence bilingual education digital educational resources methodological support primary education primary school students productive thinking reading literacy “OKNO” technology

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Постановление Президента Республики Узбекистан от 14 октября 2024 г. № ПП-358 «Об утверждении Стратегии развития технологий искусственного интеллекта до 2030 года» // Национальная база данных законодательства Республики Узбекистан. 2024. № 07/24/358/0825.
2. Белалов Р. М., Булуева Ш. И., Арипов М. А. Электронные образовательные ресурсы как средство формирования умений младших школьников работать с информацией // Проблемы современного педагогического образования. 2023. № 81-4. С. 36–39.
3. Гавриков И. А. Использование печатных и экранных текстов при формировании читательской грамотности в начальной школе: к постановке проблемы // Отечественная и зарубежная педагогика. 2025. Т. 1. № 4 (107). С. 111–120. DOI: 10.24412/2224-0772-2025-107-111-120.
4. Маркова С. В. Методические рекомендации по внедрению цифровых образовательных ресурсов в уроки английского языка для развития навыка критического мышления в начальной школе // Международный журнал гуманитарных и естественных наук. 2025. № 1-4 (100). С. 41–44. DOI: 10.24412/2500-1000-2025-1-4-41-44.
5. Унарова В. Я. Читательская грамотность обучающихся-билингвов: контекстное исследование // Научно-методический электронный журнал «Концепт». 2025. № 2. С. 76–92. DOI: 10.24412/2304-120X-2025-11021.
6. Balantekin Y. Improving students’ reading, comprehension, and reading motivation through texts generated from their prompts using ChatGPT-4: a mixed-method study // Humanities and Social Sciences Communications. 2026. Vol. 13. Art. 9. DOI: 10.1057/s41599-025-06265-x.
7. Dahl-Leonard K., Hall C., Peacott D. A meta-analysis of technology-delivered literacy instruction for elementary students // Educational Technology Research and Development. 2024. Vol. 72. P. 1507–1538. DOI: 10.1007/s11423-024-10354-0.
8. Lee S. J., Kwon K. A. A systematic review of AI education in K-12 classrooms from 2018 to 2023: Topics, strategies, and learning outcomes // Computers and Education: Artificial Intelligence. 2024. Vol. 6. Art. 100211. DOI: 10.1016/j.caeai.2024.100211.
9. Miao F., Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris : UNESCO, 2023. 44 p. DOI: 10.54675/EWZM9535.
10. Zhai C., Wibowo S., Li L. D. The effects of over-reliance on AI dialogue systems on students’ cognitive abilities: a systematic review // Smart Learning Environments. 2024. Vol. 11. Art. 28. DOI: 10.1186/s40561-024-00316-7.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar