Русский
ДВУХКОНТУРНАЯ МОДЕЛЬ ЦИФРОВОЙ ПОДДЕРЖКИ РАЗВИТИЯ ЧИТАТЕЛЬСКОЙ ГРАМОТНОСТИ И ПРОДУКТИВНОГО МЫШЛЕНИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ В БИЛИНГВАЛЬНОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ
Nashr
Ta'lim ufqlari ilmiy-uslubiy jurnali 2-son
Annotatsiya
В статье рассматривается проблема развития читательской грамотности и продуктивного мышления младших школьников в условиях цифровизации и билингвальной образовательной среды Республики Узбекистан. Анализируются возможности цифровых образовательных ресурсов и технологий искусственного интеллекта как средств организации читательской деятельности и языково-смысловой поддержки учащихся. Обосновывается необходимость цифровой поддержки двух субъектов образовательного процесса — педагога и учащегося. Представлена авторская двухконтурная модель цифровой поддержки: первый контур направлен на методическое сопровождение учителя, второй — на организацию самостоятельной читательской и мыслительной деятельности младшего школьника. Содержательным механизмом второго контура выступает авторская технология «ОКНО»: «Ориентируюсь в тексте — Конструирую смысл — Нахожу и оцениваю информацию — Обобщаю и применяю». В качестве практической формы реализации первого контура рассматривается цифровая методическая площадка «Учимся вместе». Связующим компонентом модели выступает билингвальная языково-смысловая поддержка, а механизм обратной связи обеспечивает возможность корректировки педагогической деятельности. Обосновано положение о том, что педагогическая ценность искусственного интеллекта определяется не самим фактом его применения, а характером интеллектуальной деятельности учащегося, которую это применение инициирует.
Kalit so‘zlar
билингвальное образование
искусственный интеллект
методическое сопровождение
младшие школьники
начальная школа
продуктивное мышление
технология «ОКНО»
цифровые образовательные ресурсы
читательская грамотность
Oʻzbekcha
Maqolada O‘zbekiston Respublikasining raqamlashtirish sharoiti va bilingval ta’lim muhitida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligi hamda produktiv tafakkurini rivojlantirish muammosi ko‘rib chiqiladi. Raqamli ta’lim resurslari va sun’iy intellekt texnologiyalarining o‘quvchilarning o‘qish faoliyatini tashkil etish hamda ularga lingvistik va mazmuniy ko‘mak berish vositasi sifatidagi imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ta’lim jarayonining ikki subyekti — o‘qituvchi va o‘quvchini raqamli qo‘llab-quvvatlash zarurati asoslab beriladi. Muallifning ikki konturli raqamli qo‘llab-quvvatlash modeli taqdim etiladi: birinchi kontur o‘qituvchini metodik qo‘llab-quvvatlashga, ikkinchi kontur esa boshlang‘ich sinf o‘quvchisining mustaqil o‘qish va fikrlash faoliyatini tashkil etishga yo‘naltirilgan. Ikkinchi konturning mazmuniy mexanizmi sifatida mualliflik “OKNO” texnologiyasi taklif etiladi: “Matnda yo‘nalish olaman — Mazmunni shakllantiraman — Axborotni topaman va baholayman — Umumlashtiraman va qo‘llayman.” Birinchi konturni amaliy jihatdan amalga oshirish shakli sifatida “Birgalikda o‘rganamiz” raqamli metodik platformasi ko‘rib chiqiladi. Modelning bog‘lovchi komponenti bilingval lingvistik va mazmuniy qo‘llab-quvvatlash bo‘lib, qayta aloqa mexanizmi pedagogik faoliyatni tuzatish va takomillashtirish imkonini beradi. Sun’iy intellektning pedagogik qiymati undan foydalanish faktining o‘zi bilan emas, balki uning qo‘llanilishi o‘quvchida qanday intellektual faoliyatni yuzaga keltirishi bilan belgilanishi asoslab beriladi.
bilingval ta’lim
boshlang‘ich sinf o‘quvchilari
boshlang‘ich ta’lim
metodik qo‘llab-quvvatlash
o‘qish savodxonligi
produktiv tafakkur
raqamli ta’lim resurslari
sun’iy intellekt
“OKNO” texnologiyasi
English
The article addresses the problem of developing reading literacy and productive thinking in primary school students in the context of digitalization and the bilingual educational environment of the Republic of Uzbekistan. The potential of digital educational resources and artificial intelligence technologies as tools for organizing reading activities and providing linguistic and semantic support to students is analyzed. The need for digital support for two key participants in the educational process—the teacher and the student—is substantiated. The author's two-loop model of digital support is presented: the first loop is aimed at providing methodological support for teachers, while the second focuses on organizing primary school students’ independent reading and cognitive activities. The substantive mechanism of the second loop is the author-developed “OKNO” technology: “Orienting in the Text — Constructing Meaning — Finding and Evaluating Information — Generalizing and Applying.” The digital methodological platform “Learning Together” is considered a practical form of implementing the first loop. Bilingual linguistic and semantic support serves as the connecting component of the model, while the feedback mechanism enables the adjustment of pedagogical practices. The article substantiates the proposition that the pedagogical value of artificial intelligence is determined not by the mere fact of its use, but by the nature of the intellectual activity that its use initiates in students.
artificial intelligence
bilingual education
digital educational resources
methodological support
primary education
primary school students
productive thinking
reading literacy
“OKNO” technology
1. Постановление Президента Республики Узбекистан от 14 октября 2024 г. № ПП-358 «Об утверждении Стратегии развития технологий искусственного интеллекта до 2030 года» // Национальная база данных законодательства Республики Узбекистан. 2024. № 07/24/358/0825.
2. Белалов Р. М., Булуева Ш. И., Арипов М. А. Электронные образовательные ресурсы как средство формирования умений младших школьников работать с информацией // Проблемы современного педагогического образования. 2023. № 81-4. С. 36–39.
3. Гавриков И. А. Использование печатных и экранных текстов при формировании читательской грамотности в начальной школе: к постановке проблемы // Отечественная и зарубежная педагогика. 2025. Т. 1. № 4 (107). С. 111–120. DOI: 10.24412/2224-0772-2025-107-111-120.
4. Маркова С. В. Методические рекомендации по внедрению цифровых образовательных ресурсов в уроки английского языка для развития навыка критического мышления в начальной школе // Международный журнал гуманитарных и естественных наук. 2025. № 1-4 (100). С. 41–44. DOI: 10.24412/2500-1000-2025-1-4-41-44.
5. Унарова В. Я. Читательская грамотность обучающихся-билингвов: контекстное исследование // Научно-методический электронный журнал «Концепт». 2025. № 2. С. 76–92. DOI: 10.24412/2304-120X-2025-11021.
6. Balantekin Y. Improving students’ reading, comprehension, and reading motivation through texts generated from their prompts using ChatGPT-4: a mixed-method study // Humanities and Social Sciences Communications. 2026. Vol. 13. Art. 9. DOI: 10.1057/s41599-025-06265-x.
7. Dahl-Leonard K., Hall C., Peacott D. A meta-analysis of technology-delivered literacy instruction for elementary students // Educational Technology Research and Development. 2024. Vol. 72. P. 1507–1538. DOI: 10.1007/s11423-024-10354-0.
8. Lee S. J., Kwon K. A. A systematic review of AI education in K-12 classrooms from 2018 to 2023: Topics, strategies, and learning outcomes // Computers and Education: Artificial Intelligence. 2024. Vol. 6. Art. 100211. DOI: 10.1016/j.caeai.2024.100211.
9. Miao F., Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris : UNESCO, 2023. 44 p. DOI: 10.54675/EWZM9535.
10. Zhai C., Wibowo S., Li L. D. The effects of over-reliance on AI dialogue systems on students’ cognitive abilities: a systematic review // Smart Learning Environments. 2024. Vol. 11. Art. 28. DOI: 10.1186/s40561-024-00316-7.