Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Namangan davlat pedagogika instituti hamda G.V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali hamkorligida joriy yilning 10-avgust kuni "Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari" mavzusidagi II an’anaviy Respublika miqyosidagi konferensiya o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Sonlar
190+ Maqolalar
187+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

BO‘LAJAK BIOLOGIYA O‘QITUVCHILARINI PISA TOPSHIRIQLARINI SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA LOYIHALASHGA TAYYORLASH

Nashr sanasi
25.08.2026
Jurnal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Nashr
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Sahifalar
618-622
DOI
10.5281/zenodo.21934829

Mualliflar

Annotatsiya

Ushbu maqolada bo‘lajak biologiya o‘qituvchilarini PISA uslubidagi topshiriqlarni sun’iy intellekt ko‘magida loyihalashga tayyorlash uchun zarur metodik shartlar adabiyotlar tahlili asosida yoritildi. Manbalarni qiyoslash shuni ko‘rsatdiki, generativ vositalar kontekst, ma’lumot, savol asosi va distraktorlarning dastlabki variantlarini tez tayyorlashga yordam beradi. Biroq ular topshiriqning konstrukt validligi va biologik aniqligini o‘z-o‘zidan ta’minlamaydi. Shu sababli o‘qituvchi nazorati saqlanadigan olti bosqichli sikl taklif qilindi: topshiriq parametrlarini oldindan belgilash, ishonchli manbalarni tanlash, tuzilmali so‘rov tuzish, ekspert tekshiruvi, kichik sinov va refleksiya. Ushbu sikl metodik tavsiya bo‘lib, uning samaradorligi keyingi empirik tadqiqotda sinovdan o‘tkazilishi lozim

Kalit so‘zlar

PISA baholash savodxonligi bo‘lajak biologiya o‘qituvchisi ekspert nazorati sun’iy intellekt topshiriq loyihalash

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В статье на основе анализа научной литературы рассматриваются методические условия, необходимые для подготовки будущих учителей биологии к проектированию заданий в формате PISA с использованием искусственного интеллекта. Сопоставление источников показало, что генеративные инструменты позволяют быстрее разрабатывать первоначальные варианты контекста, данных, основы задания и дистракторов. Однако сами по себе они не обеспечивают конструктную валидность задания и биологическую точность его содержания. В связи с этим предложен шестиступенчатый цикл, предусматривающий обязательный контроль со стороны преподавателя: предварительное определение параметров задания, отбор надёжных источников, составление структурированного запроса, экспертную проверку, апробацию на малой выборке и рефлексию. Предложенный цикл носит рекомендательный методический характер, поэтому его эффективность должна быть проверена в ходе последующего эмпирического исследования.
PISA будущий учитель биологии искусственный интеллект оценочная грамотность проектирование заданий экспертный контроль
English
Drawing on a review of the scientific literature, this article examines the methodological conditions required to prepare pre-service biology teachers to design PISA-style tasks with the support of artificial intelligence. A comparative analysis of the sources showed that generative tools can accelerate the drafting of contexts, data, item stems, and distractors. However, these tools alone cannot ensure the construct validity or biological accuracy of the resulting tasks. Accordingly, a six-stage teacher-supervised cycle is proposed: defining the task parameters in advance, selecting reliable sources, constructing a structured prompt, conducting an expert review, carrying out a small-scale pilot, and reflecting on the results. The proposed cycle is offered as a methodological recommendation, and its effectiveness should be examined in a subsequent empirical study
PISA artificial intelligence assessment literacy expert oversight pre-service biology teacher task design

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Bozorova U. B. Biologiya fanidan PISA topshiriqlarini tuzish metodikasi. Fan, ta’lim va amaliyot integratsiyasi, 2024, 5(2), 1–6. https://journal.bilig.uz/isepsmj/article/view/1336.
2. Circi R., Hicks J., Sikali E. Automatic Item Generation: Foundations and Machine Learning-Based Approaches for Assessments. Frontiers in Education, 2023, 8, 858273. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.858273.
3. Ergasheva M., Niyozov Q. A. O‘quvchilarning tabiiy-ilmiy savodxonligi monitoringida baholash dasturlari va topshiriqlaridan foydalanish metodikasi. Toshkent: A. Avloniy nomidagi Pedagoglarni kasbiy rivojlantirish va yangi metodikalarga o‘rgatish milliy-tadqiqot instituti, 2023. 160 b.
4. Farrokhnia M., Banihashem S. K., Noroozi O., Wals A. A SWOT Analysis of ChatGPT: Implications for Educational Practice and Research. Innovations in Education and Teaching International, 2024, 61(3), 460–474. https://doi.org/10.1080/14703297.2023.2195846.
5. Ismailov A. A., Tog‘ayeva G. O., Akbarova S., Asqarova D. Xalqaro tadqiqotlarda o‘quvchilarning tabiiy fanlar bo‘yicha savodxonligini baholash. Toshkent: Sharq, 2019. 112 b.
6. Kasneci E., Sessler K., Küchemann S., Bannert M., Dementieva D., Fischer F. va boshq. ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education. Learning and Individual Differences, 2023, 103, 102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274.
7. Kurdi G., Leo J., Parsia B., Sattler U., Al-Emari S. A Systematic Review of Automatic Question Generation for Educational Purposes. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 2020, 30(1), 121–204. https://doi.org/10.1007/s40593-019-00186-y.
8. Lo C. K. What Is the Impact of ChatGPT on Education? A Rapid Review of the Literature. Education Sciences, 2023, 13(4), 410. https://doi.org/10.3390/educsci13040410.
9. Niyozov Q. A. Methodology for Developing the Skills of Working with the PISA in Future Biology Teachers. Pedagogical Cluster: Journal of Pedagogical Developments, 2024, 2(5), 402–406. https://doi.org/10.5281/zenodo.11402525.
10. Niyozov Q. A. Bo‘lajak biologiya fani o‘qituvchilarida xalqaro baholash dasturlaridan foydalanish malakalarini rivojlantirishda multimedia vositalaridan foydalanish. Namangan davlat universiteti ilmiy axborotnomasi, 2025, 3, 963–966.
11. Niyozov Q. A. PISA uslubidagi biologik kontekstli topshiriqlar asosida o‘quvchilarning tabiiy-ilmiy savodxonligini rivojlantirish metodikasi. 2026, 1006–1017. https://journal.namspi.uz/articleview/834.
12. OECD. PISA 2025 Science Framework. Second Draft. Paris: Organisation for Economic Co-operation and Development, 2023. https://pisa-framework.oecd.org/science-2025/assets/docs/PISA_2025_Science_Framework.pdf.
13. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. PQ-358-son qaror, 14.10.2024. https://lex.uz/uz/docs/-7158604.
14. Tan B., Armoush N., Mazzullo E., Bulut O., Gierl M. A Review of Automatic Item Generation Techniques Leveraging Large Language Models. International Journal of Assessment Tools in Education, 2025, 12(2), 317–340. https://doi.org/10.21449/ijate.1602294.
15. UNESCO. Ta’lim va ilmiy-tadqiqot faoliyatida generativ sun’iy intellekt bo‘yicha qo‘llanma. Mualliflar: Miao F., Holmes W. Parij: UNESCO, 2023. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393796_uzb.
16. UNESCO. AI Competency Framework for Teachers. Authors: Miao F., Cukurova M. Paris: UNESCO, 2024. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391104_eng.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar