Oʻzbekcha
BILINGVAL BOLALARDA METATIL ONGNING SHAKLLANISHI: KOGNITIV VA PSIXOLINGVISTIK OMILLAR
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Annotatsiya
Mazkur maqolada kichik maktab yoshidagi bilingval bolalarda metatil ongning shakllanishi psixolingvistik va kognitiv nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Metatil ong bolaning tilni faqat aloqa vositasi sifatida emas, balki anglash, tahlil qilish, taqqoslash va nazorat qilish mumkin bo‘lgan tizim sifatida idrok etishi bilan bog‘lanadi. Maqolada fonologik, morfologik, sintaktik va semantik komponentlar, shuningdek, diqqat, ishchi xotira, tahlil, taqqoslash, umumlashtirish va ijro funksiyalarining roli yoritiladi. Ikki tilning o‘zaro ta’siri, til kodlarini almashtirish va interferensiyani nazorat qilish bilingval bolaning metatil refleksiyasini shakllantirish bilan bog‘liq omillar sifatida ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar
metatil ong
bilingvizm
psixolingvistika
kognitiv nazorat
ishchi xotira
til interferensiyasi
ijro funksiyalari
til refleksiyasi
Русский
В статье рассматриваются особенности формирования метаязыкового сознания у билингвальных детей младшего школьного возраста с позиций психолингвистики и когнитивного подхода. Метаязыковое сознание трактуется как способность ребёнка осознавать язык как систему, анализировать его единицы, сопоставлять языковые структуры и контролировать речевую деятельность. Анализируются фонологический, морфологический, синтаксический и семантический компоненты, а также роль внимания, рабочей памяти, анализа, сравнения, обобщения и исполнительных функций. Особое внимание уделяется межъязыковому взаимодействию, переключению языковых кодов и интерференции в условиях билингвизма.
метаязыковое сознание
билингвизм
психолингвистика
когнитивный контроль
рабочая память
языковая интерференция
исполнительные функции
языковая рефлексия
English
The article examines the formation of metalinguistic awareness in bilingual children of primary school age from psycholinguistic and cognitive perspectives. Metalinguistic awareness is understood as the child's ability to perceive language as a system, analyze its units, compare linguistic structures, and consciously regulate speech activity. The article discusses phonological, morphological, syntactic, and semantic components, as well as the roles of attention, working memory, analysis, comparison, generalization, and executive functions. Particular attention is given to cross-linguistic interaction, language switching, and interference in bilingual development.
metalinguistic awareness
bilingualism
psycholinguistics
cognitive control
working memory
language interference
executive functions
language reflection
1. Ахутинa Т. В. Порождение речи: нейролингвистический анализ синтаксиса. М.: Изд-во Московского университета, 1989. 215 с.
2. Ахутина Т. В., Корнеев А. А., Матвеева Е. Ю. Развитие функций программирования и контроля у детей 7–9 лет // Вестник Московского университета. Серия 14. Психология. 2016. № 1. С. 42–63.
3. Bialystok E., Peets K. F., Moreno S. Producing bilinguals through immersion education: Development of metalinguistic awareness // Applied Psycholinguistics. 2014. Vol. 35, No. 1. P. 177–191. DOI: 10.1017/S0142716412000288.
4. Diamond A. Executive Functions // Annual Review of Psychology. 2013. Vol. 64. P. 135–168. DOI: 10.1146/annurev-psych-113011-143750.
5. Friesen D. C., Bialystok E. Metalinguistic Ability in Bilingual Children: The Role of Executive Control // Rivista di Psicolinguistica Applicata. 2012. Vol. 12, No. 3. P. 47–56.
6. Gombert J. E. Metalinguistic Development. Chicago: University of Chicago Press, 1992. 246 p.
7. Green D. W. Mental control of the bilingual lexico-semantic system // Bilingualism: Language and Cognition. 1998. Vol. 1, No. 2. P. 67–81. DOI: 10.1017/S1366728998000133.
8. Кубрякова Е. С. Язык и знание: На пути получения знаний о языке. М.: Языки славянской культуры, 2004. 560 с.
9. Лурия А. Р. Основы нейропсихологии. М.: Академия, 2003. 384 с.
10. Выготский Л. С. Мышление и речь. М.: Лабиринт, 1999. 352 с.
11. Roehr-Brackin K. Measuring children’s metalinguistic awareness // Language Teaching. 2025. Vol. 58, No. 1. P. 27–43. DOI: 10.1017/S0261444824000016.
12. Унарова В. Я., Хамраева Е. А. Развитие метаязыковых способностей у младших школьников-билингвов как самостоятельная задача обучения языкам // Педагогическое образование в России. 2019. № 1. С. 31–37.