Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Sonlar
77+ Maqolalar
80+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

BERDAQNING «AHMOQ PODSHO» DOSTONIDA BOTIR QIZ FOLKLOR ARXETIPI REPREZENTACIYASI XUSUSIYATLARI

Nashr sanasi
14.10.2026
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
350-355
DOI
10.5281/zenodo.23754838

Mualliflar

Annotatsiya

Qoraqalpoq mumtoz adabiyoti vakili Berdaqning ijodida folklor an’analar va realistik an’analar sintezlanadi. Maqolada shoirning «Ahmoq podsho» dostonida arxetip masalasi yoritiladi. Zamon tengsizligini va podshoning odilsizligini oshkor etishga bag‘ishlangan mazkur asardagi obrazlarda folklor arxetiplari reprezentaciyalangan. Muallif botir qiz folklor arxetipi asosida yaratilgan bosh qahramonlar Gulim bilan Gulzar obrazining yaratilish xususiyatlarini ochib beradi. Berdaq shoir «botirning sayoxati» (initsiatsiya): tug‘ilish – sinov – o‘lim – qayta tirilish» (J.Kempbell) modeliga tayanadi, shuningdek ham bosh, ham ikkinchi darajali qahramonlar tabiatining dualligi tamoyiliga rioya qiladi.

Kalit so‘zlar

Gulim Gulzar arxetip botir qiz botir yigit doston duallik. xon «Ahmoq podsho» мотив

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

ОСОБЕННОСТИ РЕПРЕЗЕНТАЦИИ ФОЛЬКЛОРНОГО АРХЕТИПА ДЕВУШКА-БАТЫР В ДАСТАНЕ БЕРДАХА «ЦАРЬ-САМОДУР»

В творчестве представителя каракалпакской классической литературы Бердаха синтезируются фольклорные и реалистические традиции. В статье освещается проблема архетипа в дастане поэта «Царь-самодур». В образах данного дастана, посвященном обличению несправедливости эпохи и произвола правителя, репрезентованы фольклорные архетипы. Автор раскрывает особенности создания образов главных героинь – Гулим и Гульзар на основе фольклорного архетипа девушка-батыр. При этом поэт Бердах следует модели «путешествие героя» (инициация): рождение – испытание – смерть – возрождение» (Дж.Кэмпбелл), а также соблюдает принцип дуальности природы персонажей как главных, так и второстепенных.
«Царь-самодур» Гулим Гульзар архетип дастан девушка-батыр джигит-батыр дуальность. мотив хан
English

FEATURES OF THE REPRESENTATION OF THE FOLKLORE ARCHETYPE OF THE GIRL BATYR IN BERDAKH’S DASTAN “THE TYRANT KING”

The works of Berdakh,a prominent figure in classical Karakalpak literature, sunthesize both folkloric and realistic traditions. The article examinies the role of archetypes in the his dastan (epic poem) “The Tyrant King” («Aqmaq patsha»). Dedicated to denouncing the injustices of the era and the arbitrary rule a despot, the work incorporates various folkloric archetypes. The author explores how the images of the two main heroines, Gulim and Gulzar, were crafted based on the folkloric archetype of the girl batyr (female warrior, batır qız). In doing so, the poet Berdakh follows the model of the “hero’s journey” (initiation): birth – ordeal, death – rebirth (by J.Campbell) and also adheres to the principle of duality in the nature of both his main and secondary personajes.
Gulim Gulzar archetype dastan duality. dzhigit batyr girl batyr motive “The Tyrant King”

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Бердақ. Сайланды шығармалары. Нөкис: Қарақалпақстан, 1997. – 220 б.
2. Тоқымбетова Г.А. Бердак дөретиўшилигинде фольклорлық дәстүрлер. Ilim hám jámiyet. №3, 2016. 61-б.
3. Қарақалпақ фольклоры. Алпамыс / Көп томлық. 1-8 томлар. Нөкис: Қарақалпақстан, 2007. – 756 b.
4. https://cyberleninka.ru/article/n/problema-smerti-v-mifologii-narodov-tropicheskoy-i-yuzhnoy-afriki
5. https://realnoevremya.ru/articles/265737-u-drevnih-tyurkov-suschestvuet-povere-o-vtorostepennoy-dushe
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar