Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Sonlar
27+ Maqolalar
26+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

AI-REPETITOR CHATBOTLARNING O‘ZBEK TILIDAGI JAVOBLARI LINGVISTIK SIFATI: PILOT KORPUS ASOSIDAGI TAHLIL NATIJALARI

Nashr sanasi
14.10.2026
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
128-132
DOI
10.5281/zenodo.23593665

Mualliflar

Annotatsiya

Mazkur maqola avvalgi tadqiqotimizda taklif etilgan ikki qatlamli (avtomatik va ekspert) baholash metodologiyasining amaliy sinovi natijalarini taqdim etadi. Tadqiqot uchun 5 ta savol-javob juftligidan iborat pilot korpus tuzildi (manba: Claude, Anthropic sun’iy intellekt tizimi, 2026-yil, o‘zbek tilida AI-repetitor rolida generatsiya qilingan javoblar). Har bir javob leksik xilma-xillik (type-token nisbati), o‘rtacha gap uzunligi hamda ikki mustaqil baholash tsikli asosidagi ekspert reytingi bo‘yicha tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, javoblarning leksik xilma-xilligi mavzu murakkabligiga qarab sezilarli farqlanadi (TTR 0,660 dan 0,969 gacha), grammatik-morfologik jihatdan boy mavzularda (masalan, kelishiklar mavzusida) bitta tayanch leksemaning takroriy qo‘llanishi natijasida misol xilma-xilligi pasayishi kuzatildi. Ikki baholash tsikli o‘rtasidagi Spirman korrelyatsiyasi yuqori (ρ = 0,872) bo‘lib, bu metodikaning ishonchliligini dastlabki darajada tasdiqlaydi.

Kalit so‘zlar

AI-repetitor ekspert baholash kompyuter lingvistikasi leksik xilma-xillik o‘zbek tili morfologiyasi pilot korpus type-token nisbati

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В статье представлены результаты практической апробации двухуровневой (автоматической и экспертной) методики оценки, предложенной в нашем предыдущем исследовании. Был сформирован пилотный корпус, состоящий из 5 пар «вопрос — ответ» (источник: Claude — система искусственного интеллекта компании Anthropic, 2026 г.; ответы сгенерированы в режиме ИИ-тьютора, использующего узбекский язык). Каждый ответ анализировался по таким показателям, как лексическое разнообразие (соотношение типов и токенов — TTR) и средняя длина предложения, а также оценивался экспертами в ходе двух независимых циклов оценки. Результаты показали, что лексическое разнообразие существенно варьируется в зависимости от сложности темы (значение TTR — от 0,660 до 0,969), а при обсуждении тем с высокой морфологической насыщенностью (например, грамматические падежи) многократное использование одной и той же опорной лексемы снижало разнообразие примеров. Коэффициент корреляции Спирмена между результатами двух циклов оценки оказался высоким (ρ = 0,872), что свидетельствует о предварительной надежности предложенной методики.
ИИ-тьютор компьютерная лингвистика лексическое разнообразие морфология узбекского языка пилотный корпус соотношение типов и токенов (TTR) экспертная оценка
English
This article presents the results of a practical pilot test of the two-layer (automatic and expert) evaluation methodology proposed in our previous study. A pilot corpus of 5 question–answer pairs was compiled (source: Claude, an Anthropic artificial intelligence system, 2026, responses generated in the role of an Uzbek-language AI tutor). Each response was analyzed for lexical diversity (type-token ratio), average sentence length, and expert rating based on two independent rating cycles. Results show that lexical diversity varies considerably depending on topic complexity (TTR ranging from 0.660 to 0.969), and that in morphologically dense topics (e.g., grammatical cases) repeated use of a single anchor lexeme reduced example diversity. The Spearman correlation between the two rating cycles was high (ρ = 0.872), providing preliminary support for the methodology's reliability
AI tutor Uzbek morphology computational linguistics expert rating lexical diversity pilot corpus type-token ratio

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Hojiyev A. Til va nutq madaniyati asoslari. — Toshkent: Fan, 2015. — 184 b.
2. Sirojiddinov Sh., Boqiyeva G. Matn lingvistikasi. — Toshkent: Akademnashr, 2016. — 240 b.
3. Krippendorff K. Content Analysis: An Introduction to Its Methodology. — 4th ed. — Los Angeles: SAGE, 2019. — 472 p.
4. Rodríguez-Cantelar M. va boshq. Robust Conversational Agents against Imperceptible Toxicity Triggers // Proceedings of DSTC11. — 2023. — P. 112–124.
5. Mendonça V. va boshq. Simple LLM Prompting is State-of-the-Art for Robust and Multilingual Dialogue Evaluation // Proceedings of DSTC11 Workshop. — 2023. — P. 133–141.
6. Mamasoliyev B., Qodirova N. UzRoBERTa va BERTbek: o‘zbek tili uchun sun’iy intellekt asosidagi til modellari // O‘zbek tili va adabiyoti. — 2025. — №5. — B. 33–41.
7. Musayev M. O‘zbek tilida muloqot tizimlari, nutq jarayonlarini amalga oshirish texnologiyalari tahlili // Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari. — 2025. — №4. — B. 15–24.
8. Liu Y. va boshq. G-Eval: NLG Evaluation using GPT-4 with Better Human Alignment // Proceedings of EMNLP. — 2023. — P. 2511–2522.
9. Yo‘ldoshev J.G‘. Pedagogik texnologiya asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 1999. — 96 b.
10. Marzi G., Balzano M., Marchiori D. K-Alpha Calculator — Krippendorff’s Alpha Calculator // MethodsX. — 2024. — Vol. 12. — Article 102545.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar