Oʻzbekcha
ADABIYOT DARSLARIDA EPIK VA DRAMATIK ASARLAR TAHLILIDA METODOLOGIK YONDASHUVLAR
Nashr
"Ta'lim ufqlari" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-son
Annotatsiya
Ushbu maqolada epik va dramatik adabiy turlarning badiiy tahlilida qo‘llaniladigan asosiy metodologik yondashuvlar ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Epik asarlar tahlilida tafsilot, qahramon xarakteri mantiqiga muvofiqlik, timsol individual o‘ziga xosligi va estetik samaradorlik tamoyillari; dramatik asarlar tahlilida esa, qahramon nutqining hal qiluvchi roli, sahnaviylik, peripetiya usuli va dramatizm kategoriyalari alohida asoslanadi. Tadqiqot Abdulla Qahhorning “O‘g‘ri” hikoyasi va Sofoklning “Shoh Edip” tragediyasi misollarida olib borilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, epik va dramatik asarlar tahlili - asarning mazmunini so‘zlab berish emas, balki undagi insoniy xarakter, badiiy mohiyat va ma’naviy qadriyatlarni kashf etish jarayonidir. Ushbu ikki turning metodologiyasi o‘rtasida ham umumiylik, ham muhim farqlar mavjud bo‘lib, bu tahlilchidan har bir turga o‘ziga xos yondashuv talab qiladi.
Kalit so‘zlar
dramatik tahlil
epik tahlil
peripetiya
qahramon nutqi
sahnaviylik
tafsilot
timsol
tragediyasi
Русский
This article scientifically analyzes the key methodological approaches used in the literary analysis of epic and dramatic genres. In the analysis of epic works, the principles of detail, consistency with the logic of character, individual distinctiveness of the image, and aesthetic effectiveness are substantiated; in the analysis of dramatic works, the decisive role of the character's speech, stagability, the method of peripeteia, and the categories of dramatism are separately justified. The research was conducted using the examples of Abdulla Qahhor’s short story “The Thief” and Sophocles’ tragedy “Oedipus Rex.” The results showed that the analysis of epic and dramatic works is not a retelling of the content, but a process of discovering human character, artistic essence, and spiritual values within them. There are both commonalities and significant differences between the methodologies of these two genres, which requires the analyst to apply a distinctive approach to each genre.
character speech
detail
dramatic analysis
epic analysis
image
peripeteia
stagability
tragedy
English
В данной статье научно анализируются основные методологические подходы, применяемые при художественном анализе эпического и драматического литературных родов. В анализе эпических произведений обосновываются принципы детали, соответствия логике характера героя, индивидуального своеобразия образа и эстетической эффективности; в анализе драматических произведений отдельно аргументируются решающая роль речи героя, сценичность, метод перипетии и категории драматизма. Исследование проводилось на примерах рассказа Абдуллы Каххара “Вор” и трагедии Софокла “Царь Эдип”. Результаты показали, что анализ эпических и драматических произведений - это не пересказ содержания, а процесс раскрытия человеческого характера, художественной сущности и духовных ценностей, заключённых в них. Между методологиями этих двух родов существуют как общие черты, так и существенные различия, что требует от аналитика особого подхода к каждому из них.
деталь
драматический анализ
образ
перипетия
речь героя
сценичность
трагедия
эпический анализ
1. Umurov, H. Adabiyotshunoslik nazariyasi: Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. — Toshkent: A.Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 2004.
2. Umurov, H. Badiiy ijod mo‘jizalari. — Samarqand: Samarqand, 1992.
3. Sulton, I. Adabiyot nazariyasi. — Toshkent: O‘qituvchi, 1980.
4. Husanboyeva, Q., Niyozmetova, R. Adabiyot o‘qitish metodikasi: o‘quv qo‘llanma. 2-nashr. — Toshkent: Innovatsiya-Ziyo, 2020. — 352 b.
5. Boboyev, T. Adabiyotshunoslik asoslari. — Toshkent: O‘zbekiston, 2000. — 208 b.
6. Quronov, D. Adabiyotshunoslikka kirish. — Toshkent: Fan, 2007.
7. Yo‘ldoshev, Q. Yoniq so‘z. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2006.
8. Aristotel. Poetika (poeziya san’ati haqida). — Toshkent: Fan, 1980.
9. Forobiy, Abu Nasr. She’r san’ati. — Toshkent: G‘.G‘ulom nomidagi nashriyot, 1979. — 143 b.
10. Adabiy turlar va janrlar: uch jildlik. — Toshkent: Fan, 1991–1992.
11. Qahhor, A. Tanlangan asarlar (hikoyalar). — Toshkent: G‘.G‘ulom nashriyoti, 1986. — 480 b.
12. Sofokl. Shoh Edip. — Toshkent: G‘.G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1987. — 112 b.
13. Abdullayev, S. Adabiy tanqid asoslari. — Toshkent: O‘zbekiston, 2003.