Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Issues
293+ Articles
304+ Participants
Oʻzbekcha

ZAMONAVIY AMALIY TILSHUNOSLIKNING VOSITALARI VA RIVOJLANISH YO‘NALISHI

Published
14.10.2026
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Pages
1322-1327
DOI
10.5281/zenodo.24104332

Authors

Abstract

Maqolada zamonaviy amaliy tilshunoslikning nazariy-metodologik asoslari, shakllanish tarixi va predmet maydoni ko‘rib chiqiladi. Fanning tilning asosiy funksiyalari - kommunikativ, kognitiv va epistemik funksiyalarini optimallashtirish vositasi sifatidagi o‘ziga xosligi tahlil qilinadi. Til tizimlarini modellashtirishning nazariy va amaliy ("muhandislik") yondashuvlarini farqlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Kompyuter tilshunosligining asosiy yo‘nalishlari, jumladan, bilimlarni taqdim etish tuzilmalari (freymlar, ssenariylar, rejalar), tabiiy til dialogini simulyatsiya qilish, narrativ syujet tuzilmalarini algoritmik modellashtirish, gipermatn arxitekturasi va matn tahlilining miqdoriy usullari batafsil yoritilgan. Shuningdek, tarjima nazariyasi, mashina tarjimasi, korpus lingvistikasi, leksikografiyaning amaliy jihatlari ko‘rib chiqiladi va til mexanizmlarining nutqiy ta’sir hamda siyosiy diskursdagi o‘rni tadqiq etiladi.

Keywords

amaliy tilshunoslik kompyuter lingvistikasi til funksiyalarini optimallashtirish bilimlarni taqdim etish gipermatn korpus lingvistikasi nutqiy ta’sir

Other language versions

Русский
В статье рассматриваются теоретико-методологические основы, история становления и предметное поле современной прикладной лингвистики. Анализируется специфика дисциплины как инструмента оптимизации ключевых функций языка – коммуникативной, когнитивной и эпистемической. Особое внимание уделяется разграничению теоретического и прикладного («инженерного») подходов к моделированию языковых систем. Подробно освещаются основные направления компьютерной лингвистики, включая структуры представления знаний (фреймы, сценарии, планы), симуляцию естественноязыкового диалога, алгоритмическое моделирование сюжетных структур нарратива, архитектуру гипертекста и количественные методы анализа текста. Также рассматриваются прикладные аспекты теории перевода, машинного перевода, корпусной лингвистики, лексикографии и исследуется роль языковых механизмов в речевом воздействии и политическом дискурсе.
прикладная лингвистика компьютерная лингвистика оптимизация функций языка представление знаний гипертекст корпусная лингвистика речевое воздействие
English
The article explores the theoretical and methodological foundations, historical development, and scope of modern applied linguistics. It analyzes the discipline's specific role in optimizing the primary functions of language–communicative, cognitive, and epistemic. Special emphasis is placed on differentiating between theoretical and applied ("engineering") approaches to language modeling. The paper highlights key domains of computational linguistics, including knowledge representation structures (frames, scripts, plans), natural language dialogue simulation, algorithmic narrative plot modeling, hypertext architecture, and quantitative text analysis. Furthermore, practical applications in translation theory, machine translation, corpus linguistics, lexicography, and language mechanisms of persuasive and political discourse are examined.
applied linguistics computational linguistics language function optimization knowledge representation hypertext corpus linguistics speech impact

References

1. Lehnert W. G. Plot Units and Narrative Summarization // Cognitive Science. — 1981. — Vol. 5, No. 4. — P. 293–331.
2. Баранов А. Н. Введение в прикладную лингвистику: учебное пособие. — М.: Эдиториал УРСС, 2001. — 360 с.
3. Буш В. Как мы можем мыслить (As We May Think) // The Atlantic Monthly. — 1945. — Vol. 176, No. 1. — P. 101–108.
4. Вейценбаум Дж. Возможности вычислительных машин и человеческий разум: От суждений к вычислениям / Пер. с англ. — М.: Радио и связь, 1982. — 368 с.
5. Ленерт У. Процесс понимания текста / Пер. с англ. — М.: Энергоатомиздат, 1985. — 280 с.
6. Минский М. Фреймы для представления знаний / Пер. с англ. под ред. Г. Е. Крейдлина. — М.: Энергия, 1979. — 152 с.
7. Поликарпов А. А. Закономерности жизненного цикла слова и эволюция языковой системы // Проблемы квантитативной лингвистики. — Тарту: Изд-во Тартуского ун-та, 1990. — С. 22–53.
8. Пропп В. Я. Морфология сказки. — Л.: Academia, 1928. — 152 с.
9. Хомский Н. Синтаксические структуры // Новое в лингвистике. — М.: Изд-во иностранной литературы, 1962. — Вып. II. — С. 412–527.
10. Шенк Р., Абельсон Р. Сценарии, планы, цели и понимание: Исследование структур человеческого знания // Структуры репрезентации знаний в искусственном интеллекте и лингвистике. — М., 1980.
View PDF Related articles