XORAZM VILOYATIDA SUG‘ORILADIGAN YERLAR MAYDONINING UZOQ YILLIK O‘ZGARISHLARINI KORRELYATSION-REGRESSION TAHLIL ASOSIDA BAHOLASH

Zaripboyeva Maftuna Umidjon qizi

doi:10.5281/zenodo.21912444

25.08.2026

Oʻzbekcha

XORAZM VILOYATIDA SUG‘ORILADIGAN YERLAR MAYDONINING UZOQ YILLIK O‘ZGARISHLARINI KORRELYATSION-REGRESSION TAHLIL ASOSIDA BAHOLASH

Published

25.08.2026

Journal

Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Issue

Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Pages

255-262

DOI

10.5281/zenodo.21912444

Authors

Zaripboyeva Maftuna Umidjon qizi

Abstract

Mazkur maqolada Xorazm viloyatida qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan sug‘oriladigan yerlar maydonining 2012–2025-yillardagi uzoq yillik o‘zgarish dinamikasi statistik va korrelyatsion-regression tahlil asosida baholangan. Tadqiqot davomida sug‘oriladigan yerlar maydonining yillar kesimidagi o‘zgarishlari tahlil qilinib, tumanlar bo‘yicha hududiy tafovutlar aniqlangan. Pearson korrelyatsiya koeffitsiyenti hamda determinatsiya koeffitsiyenti yordamida vaqt omili bilan sug‘oriladigan yerlar maydoni o‘rtasidagi bog‘liqlik darajasi baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, 2012–2025-yillar davomida sug‘oriladigan yerlar maydoni 4 108 gektarga qisqargani hamda vaqt omili bilan sug‘oriladigan yerlar maydoni o‘rtasida o‘rtacha darajadagi manfiy bog‘liqlik (r = –0,606) mavjudligi aniqlangan. Shuningdek, regressiya modeli asosida sug‘oriladigan yerlar maydonining o‘zgarish tendensiyasi baholanib, statistik va geoinformatsion tahlillarni integratsiyalashga asoslangan kompleks baholash mexanizmi taklif etilgan. Ishlab chiqilgan mexanizm sug‘oriladigan yerlarning uzoq yillik o‘zgarishlarini ilmiy asosda baholash, hududlarni funksional zonalash hamda istiqbolga mo‘ljallangan yer tuzish chizmalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega

Keywords

GIS Pearson korrelyatsiyasi Sug‘oriladigan yerlar Xorazm viloyati determinatsiya koeffitsiyenti funksional zonalash geoma’lumotlar bazasi kompleks baholash korrelyatsion tahlil qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar regressiya modeli yer resurslari yer tuzish chizmalari

Other language versions

Русский

В данной статье на основе статистического и корреляционно-регрессионного анализа оценена многолетняя динамика изменения площади орошаемых земель сельскохозяйственного назначения Хорезмской области за 2012–2025 годы. В ходе исследования проанализированы изменения площади орошаемых земель по годам и выявлены территориальные различия в разрезе районов. С помощью коэффициента корреляции Пирсона и коэффициента детерминации оценена степень взаимосвязи между временным фактором и площадью орошаемых земель. По результатам исследования установлено, что за период 2012–2025 годов площадь орошаемых земель сократилась на 4 108 гектаров, а между временным фактором и площадью орошаемых земель существует умеренная отрицательная корреляционная связь (r = –0,606). Кроме того, на основе регрессионной модели оценена тенденция изменения площади орошаемых земель и предложен механизм комплексной оценки, основанный на интеграции статистического и геоинформационного анализа. Разработанный механизм имеет практическое значение для научно обоснованной оценки многолетних изменений орошаемых земель, функционального зонирования территорий и разработки перспективных схем землеустройства

ГИС Хорезмская область база геоданных земельные ресурсы земли сельскохозяйственного назначения комплексная оценка корреляционный анализ корреляция Пирсона коэффициент детерминации орошаемые земли регрессионная модель схемы землеустройства функциональное зонирование

English

This article evaluates the long-term dynamics of changes in the area of irrigated agricultural land in the Khorezm Region during 2012–2025 based on statistical and correlation-regression analysis. The study analyzes annual changes in the area of irrigated land and identifies territorial differences across districts. The strength of the relationship between the time factor and the area of irrigated land was assessed using the Pearson correlation coefficient and the coefficient of determination. The results indicate that during 2012–2025, the area of irrigated land decreased by 4,108 hectares, and a moderate negative correlation (r = –0.606) was identified between the time factor and the area of irrigated land. In addition, the trend of changes in irrigated land area was assessed using a regression model, and a comprehensive assessment mechanism based on the integration of statistical and geoinformation analyses was proposed. The developed mechanism has practical significance for the scientifically grounded assessment of long-term changes in irrigated land, functional zoning of territories, and the development of prospective land-use planning schemes.

GIS Khorezm Region Pearson correlation agricultural land coefficient of determination comprehensive assessment correlation analysis functional zoning geodatabase irrigated land land resources land-use planning schemes regression model

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksi (01.07.1998-y.).

2. O‘zbekiston Respublikasi yer resurslarining holati to‘g‘risida Milliy hisobot. – Toshkent: Kadastr agentligi, (2012-2025).

3. O‘zbekiston Respublikasi yer fondi (1-yanvar holatiga). – Toshkent: Kadastr agentligi, (2012-2025).

4. Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 4 martdagi “Qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanuvchi tumanlarning 2025 — 2030-yillarga moʻljallangan yer tuzish chizmalarini ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi 111 sonli Qarori.

5. Turayev R.A., Davronov O.O‘., Babajanov A.R., Inamov A.N., Xojiyev K.M., Xayitova K.M., Alimaxamatova Sh.O. “Tuman yer tuzish chizmasi” Uslubiy-qo‘llanma. – Toshkent: “Publishing high future” OK nashriyoti, 2024 y. 24 b.

6. Turayev R.A. Yer monitoringi. O‘quv qo‘llanma. Toshkent, “Lesson Press” MChJ, 2022-yil. - B 161.

7. Аvezbayev S., Volkov S.N. “Yer tuzishni loyihalash” darslik. Toshkent. “Yangi asr avlodi” -2004, B. 780.

8. Avezbayev S., Volkov S.N., Sharipov S.R. “Yer tuzishni loyihalash” o‘quv qo‘llanma. Toshkent-2022-yil. B-230.

9. Inamov B.N. “Ekin yer maydonlaridan unumli foydalanishda yer tuzish loyihalarini ishlab chiqish”. Dissertatsiya avtoreferati. Toshkent-2022-yil. B-45

10. https://lex.uz/docs/-6377150

View PDF