Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Namangan davlat pedagogika instituti hamda G.V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali hamkorligida joriy yilning 10-avgust kuni "Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari" mavzusidagi II an’anaviy Respublika miqyosidagi konferensiya o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Issues
190+ Articles
187+ Participants
English

THE INTERCONNECTION OF REFLECTION AND METACOGNITION IN ADOLESCENTS' COGNITIVE GROWTH

Published
25.08.2026
Journal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Issue
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Pages
222-226
DOI
10.5281/zenodo.21904293

Authors

Abstract

This article analyzes the importance of reflection and metacognitive processes in the cognitive development of adolescents from a psychological and pedagogical perspective. Adolescence is a sensitive period in which thinking processes, self-awareness, self-regulation, learning motivation, and independent decision-making abilities develop intensively. Reflection and metacognition play a central role in this process because they allow students to understand their own thinking, evaluate learning strategies, identify mistakes, and consciously plan further intellectual development. The article examines how reflection and metacognition are not merely parallel processes but are functionally interconnected, each supplying the conditions necessary for the other to operate effectively during adolescent cognitive growth.

Keywords

causal analysis cognitive development forecasting interconnection metacognition psycho-correction psychodiagnostics reflection reflective-metacognitive cycle self-assessment self-regulation systematic thinking thinking processes

Other language versions

Oʻzbekcha
Ushbu maqolada o'smirlarning kognitiv rivojlanishida refleks va metakognitiv jarayonlarning ahamiyati psixologik va pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. O'smirlik - bu fikrlash jarayonlari, o'zini anglash, o'zini o'zi boshqarish, o'rganish motivatsiyasi va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatlari jadal rivojlanadigan sezgir davr. Refleks va metakognitsiya bu jarayonda markaziy rol o'ynaydi, chunki ular o'quvchilarga o'z fikrlashlarini tushunish, o'rganish strategiyalarini baholash, xatolarni aniqlash va keyingi intellektual rivojlanishni ongli ravishda rejalashtirish imkonini beradi. Maqolada refleks va metakognitsiya shunchaki parallel jarayonlar emas, balki funktsional jihatdan o'zaro bog'liqligi, har biri o'smirlikning kognitiv o'sishi davrida bir-birining samarali ishlashi uchun zarur bo'lgan sharoitlarni ta'minlashi o'rganiladi
bashorat qilish fikrlash jarayonlari kognitiv rivojlanish metakognitsiya o'smirlik o'zaro bog'liqlik o'zini baholash o'zini o'zi boshqarish psixodiagnostika psixokorreksiya refleks refleksiv-metakognitiv sikl sababiy tahlil tizimli fikrlash
Русский
В данной статье анализируется важность рефлексии и метакогнитивных процессов в когнитивном развитии подростков с психологической и педагогической точек зрения. Подростковый возраст — это чувствительный период, в котором интенсивно развиваются мыслительные процессы, самосознание, саморегуляция, мотивация к обучению и способность к самостоятельному принятию решений. Рефлексия и метакогниция играют центральную роль в этом процессе, поскольку позволяют учащимся понимать собственное мышление, оценивать стратегии обучения, выявлять ошибки и сознательно планировать дальнейшее интеллектуальное развитие. В статье рассматривается, как рефлексия и метакогниция являются не просто параллельными процессами, а функционально взаимосвязаны, каждый из которых обеспечивает условия, необходимые для эффективного функционирования другого в процессе когнитивного роста подростков.
взаимосвязь когнитивное развитие метакогниция мыслительные процессы причинно-следственный анализ прогнозирование психодиагностика психокоррекция рефлексивно-метакогнитивный цикл рефлексия самооценка саморегуляция системное мышление

References

1. Vygotsky, L. S. (1982). Thinking and Speech. Moscow: Pedagogika.
2. Piaget, J. (1950). The Psychology of Intelligence. London: Routledge.
3. Leontiev, A. N. (1975). Activity, Consciousness, Personality. Moscow: Politizdat.
4. Rubinstein, S. L. (1989). Fundamentals of General Psychology. Moscow: Pedagogika.
5. Elkonin, D. B. (2001). Developmental Psychology. Moscow: Akademiya.
6. Bozhovich, L. I. (1968). Personality and Its Formation in Childhood. Moscow: Prosveshcheniye.
7. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911.
8. Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemporary Educational Psychology, 19(4), 460–475.
9. Goziev, E. G. (2010). General Psychology. Tashkent: National Society of Philosophers of Uzbekistan.
10. Davletshin, M. G. (2002). Developmental and Pedagogical Psychology. Tashkent: O'qituvchi.
11. Karimova, V. M. (2012). Social Psychology. Tashkent: Fan va Texnologiya.
12. Nishonova, Z. T., & Alimova, G. K. (2017). Child Psychology and Psychodiagnostics. Tashkent: TDPU.
View PDF Related articles