Oʻzbekcha
TEXNOLOGIYA DARSLARIDA EKOLOGIK TAFAKKURNI SUNʼIY INTELLEKT YORDAMIDA RIVOJLANTIRISH
Journal
Republican Scientific and Practical Conference “Digital and Pedagogical Transformation and Research Models in Modern Education”
Issue
Republican Scientific and Practical Conference “Digital and Pedagogical Transformation and Research Models in Modern Education”
Abstract
Ushbu tezisda umumiy oʻrta taʼlim maktablarining Texnologiya fani darslarida oʻquvchilarning ekologik tafakkurini sunʼiy intellekt (SI) vositalari yordamida rivojlantirishning nazariy asoslari va metodik yoʻllari yoritilgan. Ekologik tafakkurning motivatsion-qadriyatli, kognitiv, tizimli-tahliliy va amaliy-faoliyatli tarkibiy qismlari asoslab berilgan. SI vositalarining hayotiy sikl tahlili, chiqindini prognozlash, materiallarni tanlash va loyiha baholashdagi didaktik imkoniyatlari ochib berilgan. Toʻrt bosqichli metodik model, 5–9-sinflar uchun dars misollari va baholash mezonlari taklif etilgan.
Keywords
STEAM
barqaror rivojlanish
ekologik izi
ekologik tafakkur
hayotiy sikl tahlili
loyiha faoliyati
raqamli kompetentlik.
Русский
В данной работе рассматриваются теоретические основы и методологические подходы к развитию экологического мышления учащихся с использованием инструментов искусственного интеллекта (ИИ) на уроках технологии в общеобразовательных средних школах. Обосновываются мотивационно-ценностный, познавательный, систематически-аналитический и практико-практический компоненты экологического мышления. Раскрываются дидактические возможности инструментов ИИ в анализе жизненного цикла, прогнозировании отходов, выборе материалов и оценке проектов. Предлагается четырехэтапная методологическая модель, примеры уроков и критерии оценки для 5-9 классов.
STEAM
анализ жизненного цикла
искусственный интеллект
проектная деятельность
устойчивое развитие
цифровая компетентность.
экологический след
экологическое мышление
English
This thesis outlines the theoretical foundations and methodological approaches for developing students' ecological thinking in "Technology" classes within general secondary schools, utilizing artificial intelligence (AI) tools. The components of ecological thinking—motivational-value-based, cognitive, systemic-analytical, and practical-activity-oriented—are substantiated. The didactic potential of AI tools in areas such as life cycle analysis, waste forecasting, material selection, and project evaluation is explored. A four-stage methodological model, along with lesson examples for grades 5–9 and assessment criteria, is proposed.
STEAM
Technology (subject)
artificial intelligence
digital competence
ecological footprint
ecological thinking
life cycle analysis
project-based activity
sustainable development
1. Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni. OʻRQ-637-son, 23.09.2020.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2030-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekiston Respublikasining atrof-muhitni muhofaza qilish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF-5863-son Farmoni. 30.10.2019.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4996-son qarori. 17.02.2021.
4. Yoʻldoshev J.Gʻ., Usmonov S.A. Pedagogik texnologiya asoslari. — T.: Oʻqituvchi, 2004.
5. Muslimov N.A. Kasb taʼlimi oʻqituvchisini kasbiy shakllantirishning nazariy-metodik asoslari: monografiya. — T.: Fan, 2004.
6. Tolipov Oʻ.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari. — T.: Fan, 2006.
7. Xusayinova G., Masalbekova Sh. Akmeologik yondashuv asosida oʻquvchilarda texnologik tafakkurni shakllantirish metodikasi (5-sinf misolida) // OʻzMU xabarlari. — 2026. — № 3. — B. 227–229.
8.Xusayinova G.A., Muxitdinova J.R. Pedagogik akmeologiya – pedagog kasbiy kamolotining uzluksiz taraqqiyot sifatida // Ta’lim va taraqqiyot. – 2026. – № 5. – B. 1011–1021.
9.Абдуллаева О.С., Хусаинова Г.А. Акмеологический подход к формированию эпистемических знаний студентов на занятиях по технологиям // Ilm, tadqiqot va taraqqiyot. – 2026. – № 1(15). – С. 122–128.
