Oʻzbekcha
TABIIY FANLARNI O‘QITISHDA O‘RGANISH STRATEGIYALARI VA QIZIQARLI PEDAGOGIKA
Journal
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Issue
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Abstract
Maqolada “Tabiiy fanlar” (Science) fanini o‘qitishda qo‘llaniladigan o‘qitish va o‘rganish strategiyalari o‘quvchilarning yosh xususiyatlari va sun’iy intellekt rivojlangan davr talablari asosida tahlil qilingan. Fanning xilma-xil va qiziqarli o‘qitish yo‘llarini aniqlash hamda raqamli muhitda strategiya tanlash muammosini asoslash. Metodologik asos sifatida qiyosiy-tahliliy usul, darslik va metodik qo‘llanmalar mazmuni, PISA talablari va malaka oshirish materiallari umumlashtirildi. Natijada strategiyalarning yosh davrlariga mos tasnifi, “Kayfiyat haqida axborot” va “Xotira mashqi” kabi motivatsion metodlarning qo‘llanish tartibi hamda sun’iy intellekt sharoitida tanqidiy fikrlashni rivojlantiruvchi amaliy tavsiyalar taklif etildi.
Keywords
raqamli texnologiyalar
sun’iy intellekt
tabiiy fanlar
tabiiy-ilmiy savodxonlik
yosh xususiyatlari
o‘qitish strategiyasi
qiziqarli pedagogika
hamkorlikda o‘rganish
tajribaga asoslangan ta’lim
STEAM yondashuv
Русский
В статье анализируются стратегии преподавания и обучения, применяемые на уроках «Естественных наук» (Science), с учётом возрастных особенностей учащихся и требований эпохи искусственного интеллекта. Цель исследования - определить пути разнообразного и увлекательного преподавания предмета и обосновать проблему выбора стратегий в цифровой среде. Методологической основой послужили сравнительно-аналитический метод, анализ учебников и методических пособий, требований PISA и материалов курсов повышения квалификации. В результате предложены классификация стратегий по возрастным периодам, порядок применения мотивационных методов «Информация о настроении» и «Упражнение на память», а также практические рекомендации по развитию критического мышления в условиях искусственного интеллекта.
STEAM-подход
возрастные особенности
естественнонаучная грамотность
естественные науки
искусственный интеллект
совместное обучение
цифровые технологии
стратегия обучения
увлекательная педагогика
обучение на основе опыта
English
The article analyses teaching and learning strategies used in the subject “Natural Sciences” (Science) in view of students’ age characteristics and the demands of the era of artificial intelligence. The aim is to identify ways of teaching the subject in a diverse and engaging manner and to substantiate the problem of choosing strategies in a digital environment. The methodology combines comparative analysis, analysis of textbooks and teacher guides, PISA requirements and in-service training materials. As a result, an age-based classification of strategies, a procedure for applying the motivational methods “Mood report” and “Memory exercise”, and practical recommendations for developing critical thinking in the context of artificial intelligence are proposed.
STEAM approach
age characteristics
artificial intelligence
digital technologies
natural sciences
scientific literacy
teaching strategy
engaging pedagogy
cooperative learning
experiential learning
1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. 23.09.2020-yil, O‘RQ-637-son.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-son Farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi “2030-yilgacha sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-358-son qarori.
4. Rosenshine B. Principles of Instruction: Research-Based Strategies That All Teachers Should Know // American Educator. - 2012. - Vol. 36, No. 1. - P. 12-19, 39.
5. Sangirova Z.B., Suyarov K.T., Hojiyeva M.T., Baymuratova M.X. Tabiiy fanlar 3: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. - Toshkent: Respublika ta’lim markazi, 2022. - 136 b.
6. Kolb D.A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. - Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1984.
7. Sangirova Z.B. va boshq. Tabiiy fanlar: 6-sinf uchun darslik. - Toshkent: Respublika ta’lim markazi, 2022. - 192 b.
8. Amirullayeva B.A. Tabiiy fanlar (Science) darslarida o‘zaro hamkorlikda ishlash ko‘nikmasini rivojlantirish [O‘quv materiali]. - Toshkent: A.Avloniy nomidagi pedagoglarni kasbiy rivojlantirish va yangi metodikalarga o‘rgatish milliy-tadqiqot instituti.
9. Johnson D.W., Johnson R.T. Learning Together and Alone: Cooperative, Competitive, and Individualistic Learning. - 5th ed. - Boston: Allyn & Bacon, 1999.
10. Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. - Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
11. Tabiiy fanlar orqali o‘quvchilarda hayotiy ko‘nikmalarni rivojlantirishda STEAM yondashuv (6-sinf): Maktabda tabiiy fanlarni o‘qitish bo‘yicha qisqa muddatli o‘quv kursi materiallari. - Toshkent, 2022.
12. Tabiiy fanlar ta’limida raqamli texnologiyalar: 14-dars [O‘quv materiali]. - Toshkent: A.Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti.
13. UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. - Paris: UNESCO, 2023. - 44 p.
14. Hattie J. Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement. - London; New York: Routledge, 2009.
