Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Namangan davlat pedagogika instituti hamda G.V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali hamkorligida joriy yilning 10-avgust kuni "Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari" mavzusidagi II an’anaviy Respublika miqyosidagi konferensiya o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Issues
289+ Articles
277+ Participants
Oʻzbekcha

O‘ZBEK VA JAHON ADABIYOTIDA RUHIYAT TASVIRINING QIYOSIY JIHATLARI

Published
25.08.2026
Journal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Issue
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Pages
1105-1108
DOI
10.5281/zenodo.22980603

Authors

Abstract

Ushbu maqolada badiiy adabiyotda inson ruhiyatining tasvirlanishi va uni ifodalashning lingvopoetik, kognitiv hamda pragmatik usullari qiyosiy-profilik jihatdan tadqiq qilinadi. Tadqiqotda o‘zbek adabiyoti vakillari (Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Mirtemir) hamda jahon adabiyotining ko‘zga ko‘ringan namoyandalari (U. Shekspir, F. Dostoyevskiy, E. Xeminguy) asarlaridagi psixologik tasvir va badiiy portret vositalari qiyoslanadi. Ayniqsa, Mirtemir she’riyatidagi lirik portretlar, harakatlar va milliylik detallari orqali insondagi ruhiy holatlarni ochib berish mahorati "Bobo" hamda "Yig‘i" she’rlari misolida batafsil tahlil qilingan. Qiyosiy tahlillar shuni ko‘rsatadiki, ruhiyat tasviri universal hodisa bo‘lsa-da, u o‘zbek adabiyotida milliy-emotsional obrazlilik, ingliz adabiyotida dramatik konflikt, rus adabiyotida chuqur psixologizm, Amerika adabiyotida esa bilvosita sukut/detal vositasida namoyon bo‘ladi. Maqola xulosalari badiiy matnning kognitiv va lingvokulturoloqik tabiatini anglashda muhim ilmiy ahamiyatga ega.

Keywords

badiiy portret kognitiv tilshunoslik lingvopoetika lirik portret milliy konsept psixologizm qiyosiy tahlil ruhiyat tasviri

Other language versions

English
This article presents a comparative analysis of the depiction of human psychology in literature, exploring its linguopoetic, cognitive, and pragmatic dimensions. The study compares psychological representation and artistic portraiture in the works of Uzbek authors (Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Mirtemir) with key figures of world literature, including W. Shakespeare, F. Dostoevsky, and E. Hemingway. Particular attention is paid to Mirtemir's poetry, specifically his poems "Grandfather" ("Bobo") and "Lament" ("Yig'i"), analyzing how inner psychological states are revealed through dynamic lyrical portraits, physical actions, and national details. The comparative findings indicate that while psychological depiction is a universal phenomenon, its expression varies across traditions: Uzbek literature leans toward national-emotional imagery, English literature toward philosophical conflict, Russian literature toward deep introspection, and American literature toward understated detail and subtext. The study contributes to understanding the cognitive and linguoculturological aspects of literary texts
artistic portrait cognitive linguistics comparative analysis linguopoetics lyrical portrait national concept psychological depiction psychologism

References

1. Alisher Navoiy. Xazoyin ul-maoniy. – Toshkent: Fan, turli nashrlar.
2. Abdulla Qodiriy. O‘tkan kunlar. – Toshkent: Sharq, turli nashrlar.
3. Ernest Hemingway. Death in the Afternoon. – New York, 1932.
4. Mirtemir. Asarlar. 4 jiltlik, 1-jilt. Toshkent, G‘.G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1981.
5. Sulton I. Adabiyot nazariyasi. T., «O‘qituvchi”, 1986y., 210-211-betlar.
6. William Shakespeare. Hamlet. – London, turli nashrlar.
7. Ф. М. Достоевский. Преступление и наказание – Москва.
8. Лессинг Г.Э. Лаокоон и в границах живописи и поэзии. М., 1957г., стр.183.
View PDF Related articles