Oʻzbekcha
O‘ZBEK TILINING IJTIMOIY MUNOSABATLARDA TUTGAN O‘RNI
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Abstract
Mazkur maqolada o‘zbek tilining jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarni shakllantirish va mustahkamlashdagi o‘rni sotsiolingvistik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Til nafaqat muloqot vositasi, balki milliy o‘zlikni anglash, ijtimoiy aloqalarni tartibga solish va avlodlararo qadriyatlarni uzatish mexanizmi sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada oila, mahalla, ta’lim tizimi, ommaviy axborot vositalari va davlat til siyosati misolida o‘zbek tilining funksional doirasi ochib beriladi. Shuningdek, ko‘p tillilik sharoitida o‘zbek tilining millatlararo muloqotdagi o‘rni, shuningdek zamonaviy raqamli muhit va ijtimoiy tarmoqlar ta’sirida til madaniyatidagi o‘zgarishlar tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari o‘zbek tilining ijtimoiy institut sifatidagi ahamiyatini yanada chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
Keywords
avlodlararo aloqa
ijtimoiy munosabatlar
ko‘p tillilik
milliy o‘zlik
muomala odobi
o‘zbek tili
sotsiolingvistika
til madaniyati
til siyosati
Русский
В данной статье с социолингвистической точки зрения анализируется роль узбекского языка в формировании и укреплении общественных отношений. Язык рассматривается не только как средство коммуникации, но и как механизм национальной идентичности, регулирования социальных связей и передачи ценностей между поколениями. На примерах семьи, махалли, системы образования, средств массовой информации и государственной языковой политики раскрывается функциональная сфера узбекского языка. Также анализируется роль узбекского языка в межнациональном общении в условиях многоязычия и изменения языковой культуры под влиянием современной цифровой среды и социальных сетей. Результаты исследования способствуют более глубокому осмыслению значения узбекского языка как социального института.
межпоколенческая связь
многоязычие
национальная идентичность
общественные отношения
речевой этикет
социолингвистика
узбекский язык
языковая культура
языковая политика
English
This article analyzes, from a sociolinguistic perspective, the role of the Uzbek language in shaping and strengthening social relations within society. Language is examined not merely as a means of communication but as a mechanism of national identity, regulation of social ties, and intergenerational transmission of values. Using the examples of the family, the mahalla, the education system, mass media, and state language policy, the functional scope of the Uzbek language is revealed. The article also analyzes the role of the Uzbek language in interethnic communication under conditions of multilingualism, as well as changes in language culture under the influence of the modern digital environment and social networks. The findings contribute to a deeper understanding of the Uzbek language as a social institution.
Uzbek language
intergenerational communication
language culture
language policy
multilingualism
national identity
social relations
sociolinguistics
speech etiquette
1. Ўзбекистон Республикасининг «Давлат тили ҳақида»ги Қонуни. — Тошкент, 1989 (кейинги таҳрирлари билан).
2. Соссюр Ф. де. Умумий тилшунослик курси. — Тошкент: Фан, 2021.
3. Fishman J. A. Sociolinguistics: A Brief Introduction. — Rowley, MA: Newbury House, 1970.
4. Sapir E. Language: An Introduction to the Study of Speech. — New York: Harcourt, Brace and Company, 1921.
5. Whorf B. L. Language, Thought, and Reality: Selected Writings. — Cambridge, MA: MIT Press, 1956.
6. Ferguson C. A. Diglossia // Word. — 1959. — Vol. 15, No. 2. — P. 325–340.
7. Halliday M. A. K. Language as Social Semiotic: The Social Interpretation of Language and Meaning. — London: Edward Arnold, 1978.
8. Нурмонов А., Йўлдошев Б. Ўзбек тилшунослиги тарихи. — Тошкент: Ўзбекистон, 2019.
9. Рахматуллаев Ш. Ўзбек тилининг этимологик луғати. — Тошкент: Университет, 2000.
10. Тожиев Ё. Нутқ маданияти ва услубият асослари. — Тошкент: Ўқитувчи, 2006.
11. Абдуазизов А. Умумий тилшунослик. — Тошкент: Fan va texnologiya, 2010.
12. Махмудов Н. Тил ва маданият. — Тошкент: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2015.
13. Labov W. Sociolinguistic Patterns. — Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1972.
14. Гумперц Ж. Тил ва ижтимоий шахс (Language and Social Identity). — Cambridge University Press, 1982.
15. Йўлдошев Б. Ўзбек нутқ маданияти. — Самарқанд: СамДУ нашриёти, 2018.
16. Крысин Л. П. Социолингвистические аспекты изучения современного русского языка. — М.: Наука, 1989.
17. Азимов П. ва бошқ. Ижтимоий лингвистика асослари. — Тошкент: Фан, 1985.