Oʻzbekcha
ORGANIK KIMYONI O‘QITISHDA ZAMONAVIY TA’LIM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Journal
Republican Scientific and Practical Conference on “Innovative Educational Technologies in the Integration of Natural Sciences: Tradition and Modernity”
Issue
“Innovative Educational Technologies in the Integration of Natural Sciences: Tradition and Modernity” Republican Scientific and Practical Conference
Abstract
Maqolada oliy ta’lim muassasalarida organik kimyo fanini o‘qitish jarayonida zamonaviy pedagogik hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish metodikasini takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Muallif «Gibrid vizual-adaptiv ramka» (Hybrid Visual-Adaptive Framework, HVAF) deb nomlangan o‘qitish modelini taklif etadi. Modelning o‘ziga xosligi shundaki, interaktiv 3D/AR molekulyar vizualizatsiya, virtual laboratoriya simulyatsiyalari va sun’iy intellektga asoslangan adaptiv mashq platformalari alohida vositalar sifatida emas, balki har bir mavzuga biriktirilgan yagona uch bosqichli haftalik sikl (darsdan oldin – sinfda – darsdan keyin) tarzida uyg‘unlashtiriladi. Yondashuv kognitiv yuk nazariyasi va multimedia orqali o‘qitish tamoyillariga tayanadi. Virtual simulyatsiyalar real laboratoriya mashg‘ulotlarini almashtirmaydi: ular laboratoriyaga tayyorgarlikni kuchaytirish va laboratoriya imkoniyatlari cheklangan sharoitda amaliy tajribani to‘ldirish uchun qo‘llaniladi. Maqolada dars tuzilmasi, dasturiy vositalar (bepul va pullik muqobillari bilan), mexanizm masalalarini baholash rubrikasi, joriy etish yo‘riqnomasi va pilot tadqiqot dizayni bayon etilgan.
Keywords
organik kimyo
ta’lim texnologiyalari
D vizualizatsiya
virtual laboratoriya
adaptiv o‘qitish
kognitiv yuk
HVAF.
Русский
В статье рассматриваются вопросы совершенствования методики применения современных педагогических и информационно-коммуникационных технологий при преподавании органической химии в высших учебных заведениях. Автор предлагает модель обучения — «Гибридную визуально-адаптивную структуру» (Hybrid Visual-Adaptive Framework, HVAF). Особенность модели состоит в том, что интерактивная 3D/AR-визуализация молекул, виртуальные лабораторные симуляции и адаптивные платформы на основе искусственного интеллекта используются не как отдельные дополнения, а объединены в единый трёхэтапный еженедельный цикл (до занятия – на занятии – после занятия), привязанный к каждой теме. Модель опирается на теорию когнитивной нагрузки и принципы мультимедийного обучения. Виртуальные симуляции не заменяют практические лабораторные занятия, а усиливают подготовку к ним и расширяют возможности практики при ограниченных лабораторных ресурсах. Описаны структура занятий, программные средства (с бесплатными и платными аналогами), рубрика оценивания задач на механизмы реакций, рекомендации по внедрению и дизайн пилотного исследования.
органическая химия
образовательные технологии
D-визуализация
виртуальная лаборатория
адаптивное обучение
когнитивная нагрузка
HVAF.
English
This article examines ways of improving the use of modern pedagogical and information-communication technologies in teaching organic chemistry in higher education. The author proposes an instructional model termed the Hybrid Visual-Adaptive Framework (HVAF). Its distinctive feature is that interactive 3D/AR molecular visualization, virtual laboratory simulations, and AI-based adaptive practice platforms are not used as separate add-ons but are integrated into a single three-stage weekly cycle (before class – in class – after class) attached to every topic. The model is grounded in cognitive load theory and multimedia learning principles. Virtual simulations are not intended to replace hands-on laboratory work; they strengthen preparation for it and extend practical experience where laboratory capacity is limited. The article describes the lesson structure, software tools (with free and paid alternatives), a rubric for assessing mechanism-drawing tasks, an implementation guide, and a pilot study design.
organic chemistry
educational technology
D visualization
virtual laboratory
adaptive learning
cognitive load
HVAF.
1. Alhashem, F., & Alfailakawi, A. (2023). Kimyo ta’limida virtual laboratoriyalar orqali texnologiyalar bilan boyitilgan o‘qitish. Contemporary Educational Technology. https://doi.org/10.30935/cedtech/13739
2. Bhattacharyya, G., & Bodner, G. M. (2005). “It gets me to the product”: How students propose organic mechanisms. Journal of Chemical Education, 82(9), 1402–1407.
3. Bodner, G. M., & Guay, R. B. (1997). The Purdue Visualization of Rotations Test. The Chemical Educator, 2(4), 1–17.
4. Brinson, J. R. (2015). Learning outcome achievement in non-traditional (virtual and remote) versus traditional (hands-on) laboratories: A review of the empirical research. Computers & Education, 87, 218–237.
5. Bullock, M., & Huwer, J. (2024). Xirallikni o‘rganishni takomillashtirishda to‘ldirilgan reallik (AR) texnologiyasidan foydalanish. Education Sciences, 14(11), 1214. https://doi.org/10.3390/educsci14111214
6. Freeman, S., va boshq. (2014). Active learning increases student performance in science, engineering, and mathematics. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(23), 8410–8415. https://doi.org/10.1073/pnas.1319030111
7. Grove, N. P., & Bretz, S. L. (2012). Organik kimyoda shunchaki yodlashdan mazmunli o‘rganishga o‘tish. Chemistry Education Research and Practice, 13(3), 201–208. https://doi.org/10.1039/C1RP90069B
8. Johnstone, A. H. (1991). Why is science difficult to learn? Things are seldom what they seem. Journal of Computer Assisted Learning, 7(2), 75–83.
9. Ma, J., & Nickerson, J. V. (2006). Hands-on, simulated, and remote laboratories: A comparative literature review. ACM Computing Surveys, 38(3), Article 7.
10. Mayer, R. E. (2009). Multimedia Learning (2nd ed.). Cambridge University Press.
11. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1202_4
12. Sweller, J., van Merriënboer, J. J. G., & Paas, F. (2019). Cognitive architecture and instructional design: 20 years later. Educational Psychology Review, 31(2), 261–292.
13. Wu, H.-K., Krajcik, J. S., & Soloway, E. (2001). Promoting understanding of chemical representations: Students’ use of a visualization tool in the classroom. Journal of Research in Science Teaching, 38(7), 821–842.