MANG‘ITLAR SULOLASI HUKMRONLIGI DAVRIDA BUXORO AMIRLIGINING SIYOSIY VA HARBIY AHVOLI
Published
25.08.2026
Journal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Issue
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Pages
1035-1039
Authors
Abstract
Mazkur maqolada 1756–1920-yillarda Buxoro amirligini boshqargan o‘zbek mang‘itlar sulolasi davridagi ijtimoiy-siyosiy va harbiy ahvol, davlat ma’muriy boshqaruv tizimi, unvonlar iyerarxiyasi, hududiy mudofaa va ushbu tizimning fundamental tarixiy-manbaviy asoslari ilmiy-nazariy jihatdan tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotda sulola asoschisi Muhammad Rahimxon (Rahimbiy) tomonidan 1752–1756-yillarda taxtning egallanishi, mang‘it harbiy-siyosiy elitasining sahnega kelishi, hokimiyatning markazlashuvi hamda XVIII–XIX asrlarda amirlikda kechgan ichki va tashqi siyosiy-harbiy jarayonlar ochib berilgan. Davrning birlamchi yozma manbalari hisoblangan Xumuliyning “Tarixi Xumuliy”, Sadr Ziyoning esdaliklari, Abu Tohir Xojaning “Samariya”, shuningdek, so‘nggi amir Sayyid Olimxon xotiralari va zamonaviy tadqiqotchilarning (B.T. Mirzaqulov, K. Rajabov, M. Mamanov) ilmiy xulosalari asosida amirlik qo‘shinlarining boshqaruv organlari (Qo‘shbegi bolo, Qo‘shbegi poyon, Kulli qo‘shbegi, To‘pchi boshiyi kalon, Otaliq, Yasovulboshi, Amlokdor, Ponsadboshi) faoliyati va jangovar majburiyatlari qiyosiy tahlil etilgan. Muhammad Rahimxonning Samarqanddagi “Ko‘ktosh” taxtiga o‘tirish marosimi, Zarafshon vohasidagi suv xavfsizligi strategiyasi, amirlikning 28 ta beklikdan iborat hududiy boshqaruvi hamda o‘zbek urug‘larining davlat apparatidagi o‘rni manbalardagi aniq betlar kesimida dalillangan. Shuningdek, oliy ta’lim tizimida raqamli innovatsiyalar vositasida talabalarda milliy g‘urur va vatanparvarlikni shakllantirishning pedagogik transformatsiya mexanizmlari uslubiy jihatdan ishlab chiqilgan.
Keywords
Buxoro amirligi
Mang‘itlar sulolasi
siyosiy ahvol
harbiy ahvol
Muhammad Rahimxon
B.T. Mirzaqulov
Kulli qo‘shbegi
Sadr Ziyo esdaliklari
Ko‘ktosh taxti
28 beklik
ma’naviy-vatanparvarlik tarbiyasi
raqamli innovatsiyalar
Other language versions
POLITICAL AND MILITARY SITUATION OF THE BUKHARA EMIRATE DURING THE REIGN OF THE MANGHIT DYNASTY
References
1. Mirzaqulov B.T. Mang‘itlar sulolasi davrida Buxoro amirligida davlat boshqaruvi // Suxandorom: Ilmiy gumanitar fanlar (Tarix). – 2023. – №4. – P. 204-205.DOI:10.56292/SJFSU/vol29_iss4/a39.
2. Xumuliy. Tarixi Xumuliy. Mamanov M. va K. Rajabov tadqiqotlari // Journal of Iqro.–2026.–Volume 20,Issue02.–P.346–349.
3. Abdurahimova N.A., Isakova M.S. Davlat muassasalari tarixi. – Toshkent: Fan, 2007.–B.92.
4. Muhammad Ali Baljuvoniy. Tarixi nofeiy (Foydali tarix). – T.: Akademiya, 2001.–B.21.
5. Otamurotova R. Buxoro amirligidagi harbiy mansablar. – Urganch DU, 2015. –B.17.
6. Shodiyev J. Buxoro amirligi davlatchiligining rivojlanishi. – Toshkent: O‘qituvchi,2010.–B.29.45.
7. Zamonov A., Egamberdiyev A. Buxoro amirligi tarixi: uslubiy qo‘llanma. – T.: Tamaddun,2022.–B.116.
8. Abdurahimova N.A., Isakova M.S. Davlat muassasalari tarixi. – T.: Fan, 2007. –B.98.
9. Abu Tohir Xoja. Samariya. – Toshkent: Meros, 1989. – B. 15.
10.Ivanov P.P. K istorii razvitiya gornogo proizvodstva v Sredney Azii. – M.-L., 1932.
11. Suxareva O.A. Kvartalnaya obshina pozdnefeodalnogo goroda Buxari. – Moskva: Nauka, 1976. – C. 10.
12. Abdurauf Fitrat, Amir Sayyid Olimxon asarlari tahlili // Suxandorom: Ilmiy gumanitar fanlar (Tarix).–2023.–№4.–P.206.