Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Issues
261+ Articles
270+ Participants
Oʻzbekcha

LUG‘AT VA LUG‘ATCHILIK: NAZARIY QARASHLAR VA ILMIY YONDASHUVLAR

Published
14.10.2026
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Pages
1176-1179
DOI
10.5281/zenodo.24100843

Authors

Abstract

Mazkur maqolada lug‘at va lug‘atchilikning lingvistik mohiyati, nazariy asoslari hamda lug‘atshunoslikka oid ilmiy qarashlar tahlil qilinadi. Lug‘atning tilning leksik boyligini jamlash, tizimlashtirish, izohlash va foydalanuvchiga taqdim etishdagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, S.G. Barxudarov, A.A. Reformatskiy, V.V. Vinogradov, Robert Ilson, M. Mirtojiyev, H. Sulaymonova va A. Madvaliyev kabi tilshunos olimlarning lug‘atshunoslik va lug‘atchilikka oid nazariy qarashlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda lug‘at tuzish jarayoni oddiy leksik birliklarni yig‘ishdan iborat bo‘lmay, ularni ilmiy asosda tanlash, tizimlashtirish, ma’nosini aniqlash, uslubiy va funksional xususiyatlarini belgilash hamda foydalanuvchi ehtiyojlariga mos ravishda taqdim etishni nazarda tutuvchi murakkab lingvistik va ijodiy jarayon ekanligi asoslanadi. Maqolada lug‘atshunoslikning til me’yorlarini belgilash, til madaniyatini shakllantirish, milliy til boyligini saqlash va zamonaviy ehtiyojlarga moslashtirishdagi ahamiyati ham ochib beriladi. Tadqiqot natijasida lug‘atshunoslikning nazariy va amaliy jihatlarini birlashtiruvchi umumlashgan ilmiy yondashuv taklif etiladi.

Keywords

lug‘at lug‘atchilik lug‘atshunoslik leksikografiya leksikografik nazariya leksik birlik lug‘at tuzish lug‘at tarkibi lug‘at turlari til boyligi til me’yori til madaniyati leksikografik yondashuv lug‘at maqolasi foydalanuvchiga yo‘naltirilgan lug‘at

Other language versions

Русский
В статье анализируются лингвистическая сущность и теоретические основы словаря и лексикографии, а также научные подходы к лексикографии. Раскрывается роль словарей в накоплении, систематизации, толковании и представлении лексического богатства языка пользователю. Кроме того, проводится сравнительный анализ теоретических взглядов таких языковедов, как С. Г. Бархударов, А. А. Реформатский, В. В. Виноградов, Роберт Илсон, М. Миртоjiyev, Х. Сулаймонова и А. Мадвалиев, на лексикографию и составление словарей. В исследовании обосновывается, что составление словаря представляет собой не просто процесс сбора лексических единиц, а сложную лингвистическую и творческую деятельность, включающую научный отбор и систематизацию лексических единиц, определение их значений, выявление стилистических и функциональных особенностей, а также представление материала с учётом потребностей пользователей. В статье также раскрывается значение лексикографии в установлении языковых норм, формировании культуры речи, сохранении лексического богатства национального языка и его адаптации к современным потребностям. В результате исследования предлагается обобщённый научный подход, объединяющий теоретические и практические аспекты лексикографии.
словарь лексикография лексикографические исследования лексикографическая теория лексическая единица составление словаря структура словаря типы словарей лексическое богатство языковая норма языковая культура лексикографический подход словарная статья ориентированный на пользователя
English
This article analyzes the linguistic nature and theoretical foundations of dictionaries and lexicography, as well as scholarly approaches to lexicography. It examines the role of dictionaries in collecting, systematizing, interpreting, and presenting the lexical richness of a language to users. The study also provides a comparative analysis of the theoretical views of linguists such as S. G. Barkhudarov, A. A. Reformatsky, V. V. Vinogradov, Robert Ilson, M. Mirtojiyev, H. Sulaymonova, and A. Madvaliyev on lexicography and dictionary-making. The research demonstrates that dictionary-making is not merely a process of collecting lexical units, but rather a complex linguistic and creative activity involving the scholarly selection and systematization of lexical items, identification of their meanings, determination of their stylistic and functional characteristics, and presentation in accordance with users’ needs. The article also highlights the importance of lexicography in establishing language norms, developing language culture, preserving the lexical heritage of a national language, and adapting it to contemporary needs. As a result, the study proposes a generalized scholarly approach that integrates the theoretical and practical aspects of lexicography.
dictionary lexicography lexicography studies lexicographic theory lexical unit dictionary-making dictionary structure dictionary types lexical richness language norm language culture lexicographic approach dictionary entry user-oriented dictionary

References

1. Madvaliyev. O’zbek tilining izohli lug’ati. T. 2023
2. Бархударов Л.С. Язык и перевод (Вопросы общей и частной теории перевода) – М.: Междунар. отношения, 1975.
3. Реформатский А.А. Введение в языковедение, издание 5-е,исправленное. – М: Аспект пресс, 2005. – C. 36
4. Виноградов В.В. Об основном словарном фонде и его словообразущей роли в истории языка \\ Избранные труды. Лексикология и лексикография. – М. 1977. – С.47.
5. Ilson R. Lexicography: An Emerging International Profession. – Cambridge, 1987. – B.246.
6. Mirtojiyev M. O‘zbek tili leksikologiya va leksikografiyasi. – Toshkent, 2002.
7. Sulaymonova H. Leksikografiyaning dolzarb masalalari. – Toshkent: Fan, 2010. - 200 b.
8. Madvaliyev A. O‘zbek terminologiyasi va leksikografiyasi masalalari. – T: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017.
View PDF Related articles