Oʻzbekcha
JAHON KOMPYUTER LINGVISTIKASI TARAQQIYOTI VA UNING O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIGA TA’SIRI
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Abstract
Ushbu maqolada jahon kompyuter lingvistikasining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy tilshunoslikdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, jahon tajribasining o‘zbek tilshunosligiga ta’siri, o‘zbek tilining elektron korpuslarini yaratish, morfologik tahlil, avtomatik tarjima, elektron lug‘atlar, nutq texnologiyalari va sun’iy intellekt tizimlarini rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. O‘zbek tilining agglutinativ xususiyati kompyuterda qayta ishlash jarayonida o‘ziga xos muammolarni yuzaga keltirishi asoslanadi. Maqolada o‘zbek kompyuter lingvistikasining istiqbolli yo‘nalishlari ham belgilab beriladi.
Keywords
kompyuter lingvistikasi
tabiiy tilni qayta ishlash
NLP
korpus lingvistikasi
sun’iy intellekt
mashinali tarjima
morfologik
Русский
В данной статье анализируются становление и этапы развития мировой компьютерной лингвистики, а также её роль в современной лингвистике. Рассматривается влияние мирового опыта на узбекское языкознание, в частности вопросы создания электронных корпусов узбекского языка, морфологического анализа, машинного перевода, разработки электронных словарей, речевых технологий и систем искусственного интеллекта. Обосновывается, что агглютинативная структура узбекского языка создаёт специфические проблемы в процессе его компьютерной обработки. В статье также определяются перспективные направления развития узбекской компьютерной лингвистики.
компьютерная лингвистика
обработка естественного языка
NLP
корпусная лингвистика
искусственный интеллект
машинный перевод
морфологический анализ
English
This article analyzes the formation and stages of development of computational linguistics worldwide, as well as its role in modern linguistics. It also examines the influence of global experience on Uzbek linguistics, particularly the development of electronic corpora of the Uzbek language, morphological analysis, machine translation, electronic dictionaries, speech technologies, and artificial intelligence systems. The article substantiates that the agglutinative nature of the Uzbek language creates specific challenges in the process of computational language processing. Furthermore, the study identifies promising directions for the development of Uzbek computational linguistics.
computational linguistics
natural language processing
NLP
corpus linguistics
artificial intelligence
machine translation
morphological analysis
1.Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing: An Introduction to Natural Language Processing, Computational Linguistics, and Speech Recognition. – Stanford: Stanford University, 2023. [1, 1–75-b.]
2. Manning C. D., Raghavan P., Schütze H. Introduction to Information Retrieval. – Cambridge: Cambridge University Press, 2008. [2, 1–35-b.]
3.Manning C. D., Schütze H. Foundations of Statistical Natural Language Processing. – Cambridge: MIT Press, 1999. [3, 35–55-b.]
4.Bird S., Klein E., Loper E. Natural Language Processing with Python. – Sebastopol: O’Reilly Media, 2009. [4, 25-b.]
5.Eisenstein J. Introduction to Natural Language Processing. – Cambridge: MIT Press, 2019. [5, 75–100-b.]
6.Elov B., Primova M., Amirkulov M. O‘zbek tili korpusi: tarixiy rivojlanishi, maqsad va vazifalari. – Computer Linguistics: Problems, Solutions, Prospects, 2025. [6, 1–10-b.]
7.Sharipov M. A POS-tagged dataset of Uzbek word lemmas and stems for morphological and NLP research. – Data in Brief, 2026. [7, 1–12-b.]