Republican Scientific and Practical Conference “Digital and Pedagogical Transformation and Research Models in Modern Education”

This conference is included in the “Plan of Scientific and Scientific-Technical Events to Be Held at the International and Republican Levels in 2026” pursuant to Order No. 11 of the Ministry of Higher Education, Science and Innovation of the Republic of Uzbekistan dated January 16, 2026, and was organized by the Department of Intellectual Disciplines and Information Technologies of Namangan State Pedagogical Institute on October 28–29, 2026.

1+ Issues
17+ Articles
17+ Participants
Oʻzbekcha

JADIDCHILIK HARAKATINING MA’RIFIY, PEDAGOGIK-IJTIMOIY VA BOSHQARUVGA OID QARASHLARI HAMDA TAMOYILLARI

Published
29.10.2026
Journal
Republican Scientific and Practical Conference “Digital and Pedagogical Transformation and Research Models in Modern Education”
Issue
Republican Scientific and Practical Conference “Digital and Pedagogical Transformation and Research Models in Modern Education”
Pages
70-80
DOI
10.5281/zenodo.23142353

Authors

Abstract

Maqolada XIX asr oxiri XX asr boshlarida Turkistonda vujudga kelgan jadidchilik harakatining ma’rifiy, pedagogik-ijtimoiy va boshqaruvga oid qarashlari hamda yetakchi tamoyillari tarixiy-qiyosiy va tizimli tahlil metodlari asosida o‘rganiladi. Harakatning tarixiy-ijtimoiy zamini, tushunchaviy asoslari va uch yo‘nalishda ijtimoiy-siyosiy, ma’rifiy-madaniy hamda pedagogik yo‘nalishlarda rivojlanish mantiqi ochib beriladi. Mahmudxo‘ja Behbudiy, Munavvar qori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Abdurauf Fitrat, Is’hoqxon Ibrat va Hamza Hakimzoda Niyoziy pedagogik merosining komil inson tarbiyasiga qaratilgan falsafiy o‘zagi asoslanadi. Alohida e’tibor jadid ma’rifatparvarlarining ta’lim muassasasini tashkil etish, moliyaviy ta’minlash va jamoatchilik oldida hisobot berishga oid qarashlariga qaratilib, M.Behbudiy ilgari surgan “zamona maktabdori” tushunchasi milliy pedagogik merosda ta’lim menejeri kasbining nazariy jihatdan tan olinishi sifatida talqin qilinadi. Tadqiqot natijasida jadid maorifining yettita yetakchi tamoyili tizimlashtirilib, ularning umumta’lim muassasalari rahbarlarining qadriyatga yo‘naltirilgan boshqaruv kompetensiyasini rivojlantirishdagi metodologik imkoniyatlari asoslanadi.

Keywords

boshqaruv kompetensiyasi jadidchilik harakati komil inson maktab boshqaruvi ma’rifatparvarlik milliy uyg‘onish pedagogik meros qadriyatga asoslangan boshqaruv. ta’lim menejmenti usuli jadid maktabi usuli savtiya “zamona maktabdori”

Other language versions

Русский
В статье на основе историко-сравнительного и системного анализа исследуются просветительские, педагогико-социальные и управленческие взгляды, а также ведущие принципы джадидского движения, возникшего в Туркестане в конце XIX начале XX века. Раскрываются историко-социальные предпосылки движения, его понятийные основы и логика развития по трём направлениям – общественно-политическому, культурно-просветительскому и педагогическому. Обосновывается философское ядро педагогического наследия Махмудходжи Бехбуди, Мунаввара кори Абдурашидханова, Абдуллы Авлони, Абдурауфа Фитрата, Исхокхона Ибрата и Хамзы Хакимзаде Ниязи, направленное на воспитание совершенного человека. Особое внимание уделяется взглядам джадидских просветителей на учреждение образовательного заведения, его финансовое обеспечение и публичную подотчётность; выдвинутое М.Бехбуди понятие «замона мактабдори» интерпретируется как теоретическое признание профессии менеджера образования в национальном педагогическом наследии. В результате исследования систематизированы семь ведущих принципов джадидского просвещения и обоснованы их методологические возможности для развития ценностно-ориентированной управленческой компетентности руководителей общеобразовательных учреждений.
«замона мактабдори» джадидское движение звуковой метод менеджмент в образовании национальное пробуждение новометодная школа педагогическое наследие просветительство совершенный человек управление школой управленческая компетентность.
English
.The article examines, through historical-comparative and systemic analysis, the enlightening, pedagogical-social and managerial views as well as the leading principles of the Jadid movement that emerged in Turkestan in the late 19th and early 20th centuries. It reveals the historical and social preconditions of the movement, its conceptual foundations, and the logic of its development along three lines – socio-political, cultural-enlightening and pedagogical. The philosophical core of the pedagogical legacy of Mahmudkhoja Behbudi, Munavvar qori Abdurashidkhanov, Abdulla Avloni, Abdurauf Fitrat, Is’hoqkhon Ibrat and Hamza Hakimzoda Niyoziy, aimed at the education of the perfect human being, is substantiated. Particular attention is paid to the Jadid enlighteners’ views on establishing an educational institution, securing its funding and ensuring public accountability; Behbudi’s notion of the “zamona maktabdori” (school administrator of the modern age) is interpreted as the theoretical recognition of the education manager’s profession within the national pedagogical heritage. As a result, seven leading principles of Jadid education are systematised and their methodological potential for developing the value-oriented managerial competency of school leaders is substantiated.
Jadid movement educational management enlightenment managerial competency. national awakening new-method school pedagogical heritage perfect human being phonetic method school management “zamona maktabdori”

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning 1-oktabr – O‘qituvchi va murabbiylar kuniga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi. 2020-yil 30-sentabr. – URL: https://president.uz
2. Khalid A. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. – Berkeley; Los Angeles; London: University of California Press, 1998. – 335 p.
3. Qosimov B. Milliy uyg‘onish: jasorat, ma’rifat, fidoyilik. – Toshkent: Ma’naviyat, 2002. – 400 b.
4. Hitchins K. Jadidism // Encyclopaedia Iranica. – Vol. XIV, fasc. 4. – P. 339–346.
5. Boltaboyev H. Mumtoz so‘z qadri. – Toshkent: Adolat, 2004.
6. Гаспринский И. Русское мусульманство: мысли, заметки и наблюдения. – Симферополь, 1881.
7. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.
8. Fitrat A. Tanlangan asarlar. – Toshkent: Ma’naviyat, 2000–2010.
9. Behbudiy M. Tanlangan asarlar. 3-nashr. – Toshkent: Ma’naviyat, 2006. – 344 b.
10. Абдирашидов З. Исмоил Гаспринский ва Туркистонда жадидчилик. – Тошкент: IFEAC, 2008. – (Document de travail de l’IFEAC; №29).
11. Шарипов Р. Туркистон жадидчилик ҳаракати тарихидан: ўқув қўлланма. – Тошкент: Ўқитувчи, 2002.
12. Alimova D. Jadidchilik: yangilanish va taraqqiyot harakati. – Toshkent: O‘zbekiston, 2000. – 128 b.
13. Долимов У. Туркистонда жадид мактаблари. – Тошкент: Университет, 2006. – 112 б.
14. Мунавварқори Абдурашидхон ўғли. Жамият қандай очилур? // Садои Туркистон. – 1914. – 22-сон. (Қайта нашр: Тафаккур. – 1995. – №3–4. – Б. 101–106.)
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-maydagi PQ-3160-son qarori “Ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirishni yangi bosqichga ko‘tarish to‘g‘risida”.
16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 27-yanvardagi PQ-4574-son qarori “Madaniyat va san’at sohasining jamiyat hayotidagi o‘rni va ta’sirini yanada oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”.
View PDF Related articles