Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Issues
223+ Articles
231+ Participants
Oʻzbekcha

INGLIZ VA O‘ZBEK XALQ ERTAKLARIDA TEMPORAL MARKERLARNING LINGVISTIK XUSUSIYATLARI

Published
14.10.2026
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Pages
1003-1011
DOI
10.5281/zenodo.24076116

Authors

Abstract

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek xalq ertaklarida qo‘llaniladigan temporal markerlarning lingvistik xususiyatlari tahlil qilinadi. Temporal markerlar ertak matnlarida voqealarning vaqt jihatidan ketma-ketligini ta’minlash, syujetning rivojlanishini ko‘rsatish va narrativ yaxlitlikni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Tadqiqotning maqsadi ingliz va o‘zbek xalq ertaklarida uchraydigan temporal markerlarni aniqlash, ularning funksional-semantik xususiyatlarini qiyosiy tahlil qilishdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy, tavsifiy hamda kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, har ikki xalq ertaklarida noaniq vaqt ifodalovchi birliklar ustunlik qiladi, biroq ularning lingvistik shakllari va madaniy mazmunida ayrim farqlar mavjud. Tadqiqot natijalari xalq ertaklari diskursida vaqt kategoriyasining ifodalanish xususiyatlarini yoritishga xizmat qiladi. Shuningdek, temporal markerlar ertak qahramonlari faoliyati va voqealarning mantiqiy rivojlanishini belgilovchi muhim vosita sifatida namoyon bo‘lishi aniqlandi. Tadqiqot davomida vaqt ifodalovchi birliklarning milliy-madaniy dunyoqarash bilan uzviy bog‘liqligi kuzatildi. Olingan natijalar qiyosiy tilshunoslik, folklorshunoslik va lingvomadaniyatshunoslik sohalarida olib boriladigan keyingi tadqiqotlar uchun nazariy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Keywords

temporal marker xalq ertagi vaqt kategoriyasi narrativ diskurs qiyosiy tilshunoslik ingliz folklori o‘zbek folklori

Other language versions

Русский
В данной статье рассматриваются лингвистические особенности темпоральных маркеров в английских и узбекских народных сказках. Темпоральные маркеры играют важную роль в организации последовательности событий, развитии сюжета и формировании целостности повествования. Цель исследования заключается в выявлении темпоральных маркеров, встречающихся в английских и узбекских народных сказках, а также в сравнительном анализе их функционально-семантических особенностей. В ходе исследования были использованы сравнительный, описательный и контекстуальный методы анализа. Результаты показали, что в сказках обоих народов преобладают единицы, обозначающие неопределённое время, однако их языковые формы и культурное содержание имеют определённые различия. Полученные результаты способствуют более глубокому изучению особенностей репрезентации категории времени в сказочном дискурсе. Кроме того, установлено, что темпоральные маркеры выступают важным средством, определяющим деятельность персонажей и логическое развитие событий. В ходе исследования также выявлена тесная связь временных обозначений с национально-культурным мировоззрением народа. Результаты исследования могут послужить теоретической основой для дальнейших работ в области сравнительного языкознания, фольклористики и лингвaкультурологии.
темпоральный маркер народная сказка категория времени нарративный дискурс сравнительное языкознание английский фольклор узбекский фольклор
English
This article examines the linguistic features of temporal markers in English and Uzbek folk tales. Temporal markers play a significant role in organizing the chronological sequence of events, facilitating plot development, and ensuring narrative coherence. The aim of the study is to identify temporal markers used in English and Uzbek folk tales and to compare their functional and semantic characteristics. The research employs comparative, descriptive, and contextual analysis methods. The findings reveal that indefinite temporal expressions prevail in the folk tales of both nations; however, certain differences can be observed in their linguistic forms and cultural meanings. The results of the study contribute to a deeper understanding of the representation of the category of time in folk tale discourse. In addition, temporal markers were found to serve as important linguistic devices that determine the actions of characters and the logical progression of events. The study also revealed a close connection between temporal expressions and the national and cultural worldview reflected in folk narratives. The findings may provide a theoretical basis for further research in comparative linguistics, folklore studies, and linguacultural studies.
temporal marker folk tale category of time narrative discourse comparative linguistics English folklore Uzbek folklore

References

1. Bakhtin, M. M. (1981). The Dialogic Imagination: Four Essays. Austin: University of Texas Press.
2. Comrie, B. (1985). Tense. Cambridge: Cambridge University Press.
3. Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. 6th ed. Oxford: Blackwell Publishing.
4. Halliday, M. A. K., & Hasan, R. (1976). Cohesion in English. London: Longman.
5. Jacobs, J. (1890). English Fairy Tales. London: David Nutt.
6. Lyons, J. (1977). Semantics. Volume 1. Cambridge: Cambridge University Press.
7. Mirzayev, T. (1990). O‘zbek xalq og‘zaki poetik ijodi. Toshkent: O‘qituvchi.
8. Obidjonova, M. (2025). Ingliz va o‘zbek adabiyotida ilmiy fantastikaning narratologik asoslari. Filologik Komparativistika va Tarjimashunoslik Masalalari. Muallif PhD sifatida ko‘rsatilgan va maqolada vaqt, makon va narratsiya masalalari Genette, Bal va Suvin asosida tahlil qilinadi.
9. Propp, V. Ya. (1968). Morphology of the Folktale. Austin: University of Texas Press.
10. Qayumov, A. (2012). O‘zbek folklori va uning tadqiqi. Toshkent: Fan.
11. Rahmanova, I. O., & Mamatkulova, X. A. (2022). Ingliz va o‘zbek tillarida vaqt konseptining lingvokulturologik xususiyatlari. Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture.
12. Rustamova, D. (2025). Cognitive conceptualization of time and space in epic poetry: A comparative study of Uzbek and English traditions. Oriental Journal of Philology, 5(4), 20–27. Ushbu ish sizning mavzuingizga juda yaqin, chunki unda ingliz va o‘zbek an’analarida vaqt va geografik/makoniy tushunchalar qiyosiy o‘rganilgan.
13. Yarqulova, D. M. (2024). The aspect of temporal concept in Uzbek and English fictional works. Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of Education. Maqola ingliz va o‘zbek badiiy asarlaridagi vaqt birliklarining semantik, pragmatik va kognitiv jihatlarini o‘rganadi.
14. Yarqulova, D. M. (2024). The importance of time and space concepts in fictional works. Xorijiy Lingvistika va Lingvodidaktika, 2(1/S), 378–383. DOI: 10.47689/2181-3701-vol2-iss1/s-pp378-383.
15. Yarqulova, D. M. (2024). The cognitive principles of time and space in fictional works. Miasto Przyszłości, 54.
16. Yarqulova, D. M. (2025). Cross-cultural features of linguistic units expressing time and space relations in English and Uzbek languages. Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarning o‘rni va rivojlanish omillari, 23(1).
17. Ishonkulov, Sh. U. (2026). Linguocultural significance of phraseological units representing the concepts of time and space in English and Uzbek languages. The Lingua Spectrum. Maqola vaqt va makon konseptlarini ingliz va o‘zbek tillaridagi frazeologik birliklar orqali qiyoslaydi.
18. Akbarova, D. (2024). The concept of time and space, toponyms based on linguvoculturems representing the seasons. Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture, 4(11), 73–75.
19. Rahimov, S. B., & Bazarov, S. B. (2026). Ingliz va o‘zbek tillarida “vaqt” konseptining leksik-semantik xususiyatlari. XXI asrda innovatsion texnologiyalar, fan va ta’lim taraqqiyotidagi dolzarb muammolar, 4(1).
20. Rahimov, S. B., & Bazarov, S. B. (2026). “Vaqt” konseptining lingvomadaniy modeli: Ingliz va o‘zbek tillari qiyosi. World of Philology, 5(2), 232–239. DOI: 10.70728/phil.v05.i02.037.
View PDF Related articles