Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Issues
27+ Articles
26+ Participants
Oʻzbekcha

INGLIZ, O'ZBEK VA RUS TILLARIDA ANTONIM KOMPONENTLI FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNING O'RGANILISHI

Published
14.10.2026
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Pages
19-23
DOI
10.5281/zenodo.23499802

Authors

Abstract

Mazkur maqolada ingliz, o'zbek va rus tillaridagi antonim komponentli frazeologik birliklar qiyosiy-tipologik aspektda tahlil qilinadi. Antonimiyaning frazeologizmlar tarkibidagi o'rni, bunday birliklarning struktur-semantik xususiyatlari hamda ularning uch til materialida namoyon bo'lish usullari yoritiladi. Antonim komponentli birliklar tuzilishiga ko'ra juft, inkorli, tanlovli va predikativ turlarga ajratiladi. Tahlilda ups and downs, black and white, oq-qora, past-baland, рано или поздно, и стар и млад kabi birliklar o'rganiladi. Natijalar uchala tilda antonim komponentlar frazeologizmning yaxlit ma'nosini shakllantirishda muhim vosita ekanini, biroq shakllanish modellari, ma'no ko'chish darajasi va milliy-madaniy xususiyatlari jihatidan farqlar mavjudligini ko'rsatadi. Maqolada shuningdek, ushbu birliklarni tarjima qilish hamda ekvivalent va analoglarini topish muammolari ko'rib chiqiladi. Tadqiqot natijalaridan lug'atlar tuzish, o'quv qo'llanmalar yaratish va tarjima amaliyotida foydalanish mumkin.

Keywords

antonim komponent antonimiya ekvivalentlik frazeologik birlik ingliz tili o'zbek tili qiyosiy tilshunoslik rus tili semantika tarjima

Other language versions

English
This article presents a comparative-typological analysis of phraseological units with antonymic components in English, Uzbek, and Russian. It examines the role of antonymy within phraseological units, their structural and semantic features, and the ways in which they manifest across the three languages. Based on their structure, such units are classified into paired, negative, alternative, and predicative types. The analysis covers units such as ups and downs, black and white, oq-qora, past-baland, рано или поздно, and и стар и млад. The results show that antonymic components are an important means of forming the holistic meaning of a phraseological unit in all three languages, yet differences exist in formation models, degree of semantic shift, and national-cultural specificity. The article also addresses the problems of translating these units and of finding their equivalents and analogues. The findings can be used in compiling dictionaries, developing teaching materials, and in translation practice.
English Russian Uzbek antonymic component antonymy comparative linguistics equivalence phraseological unit semantics translation

References

1. Cruse, D. A. (1986). Lexical semantics. Cambridge University Press. 310 p.
2. Kunin, A. V. (1996). Kurs frazeologii sovremennogo angliyskogo yazyka. Vysshaya shkola. 381 p.
3. Lyons, J. (1977). Semantics (Vols. 1–2). Cambridge University Press. 897 p.
4. Molotkov, A. I. (1977). Osnovy frazeologii russkogo yazyka. Nauka. 283 p.
5. Murphy, M. L. (2003). Semantic relations and the lexicon: Antonymy, synonymy and other paradigms. Cambridge University Press. 270 p.
6. Rahmatullayev, Sh. (1978). O'zbek tilining izohli frazeologik lug'ati. O'qituvchi. 406 p.
7. Shanskiy, N. M. (1985). Frazeologiya sovremennogo russkogo yazyka (3rd ed.). Vysshaya shkola. 160 p.
8. Vinogradov, V. V. (1977). Ob osnovnykh tipakh frazeologicheskikh edinits v russkom yazyke. In Izbrannye trudy: Leksikologiya i leksikografiya (pp. 140–161).
View PDF Related articles