Oʻzbekcha
INGLIZ FRAZEOLOGIK BIRLIKLARINING OʻZBEK BADIIY TARJIMASIDAGI PRAGMATIK MUQOBILLARI (MARK TVENNING “THE ADVENTURES OF TOM SAWYER” ASARI TARJIMASI MISOLIDA)
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Abstract
Mazkur maqolada Mark Tvenning “The Adventures of Tom Sawyer” romanidagi frazeologik birliklarning Ilyos Muslim tomonidan amalga oshirilgan o‘zbekcha tarjimasida pragmatik ma’noning qayta yaratilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda frazeologik birliklarning semantik mazmuni, kontekstual-pragmatik vazifasi va tarjima strategiyasi o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqildi. To‘rtta reprezentativ misol tahlili tarjimon ayrim hollarda tayyor o‘zbek frazeologik muqobilidan, ayrim hollarda esa funksional va tasviriy moslashtirishdan foydalanganini ko‘rsatdi. Ayniqsa emotsional-baholovchi birliklarda o‘zbek tilining tabiiy frazeologik vositalari personaj nutqining jonliligi va pragmatik ta’sirini saqlashga xizmat qilgan
Keywords
Mark Tven
Tom Soyer
frazeologik birlik
kommunikativ niyat
pragmatik ekvivalentlik
pragmatika
tarjima strategiyasi
Русский
This article examines the pragmatic rendering of English phraseological units in Ilyos Muslim’s Uzbek translation of Mark Twain’s “The Adventures of Tom Sawyer”. Four representative cases are analysed at three levels: source-unit semantics and contextual function, translation strategy, and the degree to which the pragmatic effect is retained. The analysis shows that natural Uzbek phraseological and functional equivalents are particularly effective in preserving emotional evaluation, colloquial expressiveness, and character voice
Mark Twain
Tom Sawyer
communicative intention
literary translation
phraseological unit
pragmatic equivalence
pragmatics
translation strategy
English
В статье анализируется прагматическая передача английских фразеологических единиц в узбекском переводе романа Марка Твена “The Adventures of Tom Sawyer”, выполненном Ильясом Муслимом. Четыре репрезентативных примера рассматриваются с точки зрения семантики исходной единицы, переводческой стратегии и сохранения прагматического эффекта. Анализ показывает, что использование естественных узбекских фразеологических и функциональных соответствий способствует сохранению эмоционально-оценочной окраски и разговорной выразительности оригинала
Марк Твен
Том Сойер
коммуникативное намерение
переводческая стратегия
прагматика
прагматическая эквивалентность
фразеологическая единица
художественный перевод
1. Виноградов В.В. Об основных типах фразеологических единиц в русском языке // Избранные труды. Лексикология и лексикография. – М.: Наука, 1977. – С. 140–161.
2. Кунин А.В. Курс фразеологии современного английского языка. – 2-е изд. – М.: Высшая школа; Дубна: Феникс, 1996. – 381 с.
3. Rahmatullayev Sh. Oʻzbek tilining izohli frazeologik lugʻati. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1978. – 406 b.
4. Austin J.L. How to Do Things with Words. – Oxford: Clarendon Press, 1962. – 166 p.
5. Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
6. Grice H.P. Logic and Conversation // Cole P., Morgan J.L. (eds.) Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
7. Leech G.N. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.
8. Комиссаров В.Н. Теория перевода (лингвистические аспекты). – М.: Высшая школа, 1990. – 253 с.
9. Newmark P. A Textbook of Translation. – New York: Prentice Hall, 1988. – 292 p.
10. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. – London; New York: Routledge, 1992. – 304 p.
11. Salomov Gʻ. Tarjima nazariyasi asoslari. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1983. – 232 b.
12. Twain M. The Adventures of Tom Sawyer. – Hartford, Conn.; Chicago; Cincinnati: The American Publishing Company; San Francisco: A. Roman & Co., 1876. – 274 p. (I bobdagi misollar: p. 19).
13. Tven M. Tom Soyerning boshidan kechirganlari / Ilyos Muslim tarjimasi. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2016. – 288 b. – ISBN 978-9943-27-779-3.
14. Botirova H. The Importance of Lexical Transformations in Literary Translation // Journal of Foreign Languages and Linguistics. – 2021. – Vol. 2, No. 3.
15. Boltaeva G.K., Botirova H.A. The Usage of Transformation in Literary Translation // Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2022. – No. 1. – P. 310–319.
16. Botirova H.A. The Study of Transformation Techniques in Literary Translation // Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2023. – P. 68–73.