Oʻzbekcha
FORTEPIANO IJROCHILIGINING SHAXS EMOTSIONAL-PSIXOLOGIK RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Journal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Issue
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Abstract
Mazkur maqolada fortepiano ijrochiligining shaxs emotsional-psixologik rivojlanishiga ta’siri musiqa psixologiyasi va pedagogik psixologiya nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Fortepiano ijrosi jarayonida diqqat, xotira, musiqiy tafakkur, tasavvur, emotsional idrok, sensor-harakat muvofiqligi hamda o‘zini boshqarish mexanizmlarining o‘zaro aloqadorligi yoritiladi. Musiqiy asarni o‘zlashtirish jarayoni faqat texnik-ijrochilik harakatlari majmui emas, balki kognitiv, emotsional va irodaviy komponentlar integratsiyasiga asoslangan murakkab psixologik faoliyat ekanligi asoslanadi. Shuningdek, fortepiano mashg‘ulotlarida individual-psixologik xususiyatlarni hisobga olish, ijro motivatsiyasini shakllantirish, sahna hayajonini boshqarish va refleksiv faoliyatni rivojlantirishning ahamiyati ochib beriladi. Fortepiano ta’limida psixologik yondashuvlardan maqsadli foydalanish ijrochining nafaqat musiqiy mahoratini, balki uning emotsional barqarorligi, mustaqilligi, ijodiy tafakkuri va o‘z faoliyatini nazorat qilish qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qilishi ta’kidlanadi
Keywords
diqqat
emotsional rivojlanish
fortepiano ijrochiligi
musiqa psixologiyasi
musiqiy idrok
musiqiy tafakkur
psixologik barqarorlik
refleksiya
sahna hayajoni
xotira
Русский
В статье анализируется влияние фортепианного исполнительства на эмоционально-психологическое развитие личности с позиций психологии музыки и педагогической психологии. Рассматривается взаимосвязь внимания, памяти, музыкального мышления, воображения, эмоционального восприятия, сенсомоторной координации и механизмов саморегуляции в процессе фортепианного исполнительства. Обосновывается положение о том, что освоение музыкального произведения представляет собой не только совокупность технических исполнительских действий, но и сложную психологическую деятельность, основанную на интеграции когнитивных, эмоциональных и волевых компонентов. Особое внимание уделяется учёту индивидуально-психологических особенностей обучающихся, формированию исполнительской мотивации, управлению сценическим волнением и развитию рефлексивной деятельности. Подчёркивается значение психологически ориентированного подхода в фортепианном обучении для развития эмоциональной устойчивости, самостоятельности и творческого мышления исполнителя
внимание
музыкальное восприятие
музыкальное мышление
память
психологическая устойчивость
психология музыки
рефлексия
сценическое волнение
фортепианное исполнительство
эмоциональное развитие
English
The article examines the influence of piano performance on the emotional and psychological development of the individual from the perspectives of music psychology and educational psychology. Particular attention is paid to the interaction of attention, memory, musical thinking, imagination, emotional perception, sensorimotor coordination and self-regulation mechanisms during piano performance. The process of mastering a musical composition is considered not merely as a set of technical performing actions but as a complex psychological activity integrating cognitive, emotional and volitional components. The paper also discusses the importance of considering learners’ individual psychological characteristics, developing performance motivation, managing performance anxiety and fostering reflective activity. A psychologically oriented approach to piano education is viewed as an important condition for supporting the development of emotional stability, independence, creative thinking and conscious self-regulation in musical performance
attention
emotional development
memory
music psychology
musical perception
musical thinking
performance anxiety
piano performance
psychological stability
reflection
1. Qodirov R.G‘. Musiqa psixologiyasi: ma’ruzalar kursi. – Toshkent: Musiqa, 2005.–80b.
Bu bizning maqola uchun asosiy o‘zbek manba bo‘ladi. Musiqiy idrok, xotira, hissiyot, ijro va musiqiy qobiliyat haqida foydalanamiz.
2. Xalikulova G.E. “Роль и функции музыки, определение музыкальной психологии” // ilmiy maqola, 2023. O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti.
Musiqa psixologiyasining predmeti, musiqiy eshitish, idrok, kechinma, xotira va ijro jarayonlarini izohlashda mos.
3. Babaeva D.X. “Музыкант – психолог – педагог. История длиною в жизнь.” – 2020.
Maqolada O‘zbekistonda musiqa pedagogikasi va psixologiyasi rivojiga R.G. Qodirovning hissasi tahlil qilingan.
4. Islyamova D.R. “Национальный стиль как феномен современного фортепианного исполнительства в Узбекистане.” – 2024. DOI: 10.26176/MAETAM.2024.16.3.005.
Buni fortepiano ijrochiligi, musiqiy tafakkur va ijrochilik interpretatsiyasi haqida ishlatamiz.
5. Spahn C., Krampe F., Nusseck M. Classifying Different Types of Music Performance Anxiety // Frontiers in Psychology. – 2021. – Vol. 12. – Article 538535. DOI: 10.3389/fpsyg.2021.538535.
Sahna hayajonining turli ko‘rinishlari va ularning ijroga ta’sirini asoslash uchun juda kuchli manba.
6. Passarotto E., Worschech F., Altenmüller E. The effects of anxiety on practice behaviors and performance quality in expert pianists // Frontiers in Psychology. – 2023. – Vol. 14. – Article 1152900. DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1152900.
Aynan pianistlar ustida olib borilgan tadqiqot. Bizning mavzuga juda mos: xavotir, mashq qilish strategiyasi va ijro sifati o‘rtasidagi aloqani o‘rgangan.
7. Mazzarolo I., Burwell K., Schubert E. Teachers’ approaches to music performance anxiety management: a systematic review // Frontiers in Psychology. – 2023. – Vol. 14. – Article 1205150. DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1205150.
Pedagogning sahna hayajonini kamaytirishdagi o‘rni, tayyorgarlik, nafas, sahna vaziyatini modellashtirish kabi yondashuvlarni ilmiy asoslashda ishlatamiz.
8. Huawei Z., Jenatabadi H.S. Effects of social support on music performance anxiety among university music students: chain mediation of emotional intelligence and self-efficacy // Frontiers in Psychology. – 2024. – Vol. 15. – Article 1389681. DOI: 10.3389/fpsyg.2024.1389681.
Bu maqola 483 nafar musiqa talabasi asosida ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, emotsional intellekt, o‘ziga ishonch va sahna hayajoni o‘rtasidagi munosabatni o‘rgangan.
9. Rodriguez-Gomez D.A. et al. Effects of music training in executive function performance: a systematic review and meta-analysis. – 2022.
Tadqiqotlar umumlashtirilganda musiqa ta’limining, ayniqsa, inhibitor nazorat, ishchi xotira va kognitiv moslashuvchanlik bilan bog‘liqligi qayd etilgan.
10. Habibi A. et al. Music training and child development: a review of recent findings. – 2018.
Musiqa bilan muntazam shug‘ullanishning bolalardagi miya va xulqiy o‘zgarishlar bilan bog‘liqligi tahlil qilingan.
11. Williams K.E. et al. Rhythm and Movement for Self-Regulation (RAMSR): a music-based intervention for supporting self-regulation in young children. – 2020.
Musiqa, ritm va harakat orqali diqqat, emotsiya va xulqni boshqarish mexanizmlari o‘rganilgan.
12. Jamey K. et al. Does music training improve inhibition control in children? A systematic review and meta-analysis. – 2024.
Musiqa ta’limining bolalarda ijro funksiyalariga, ayniqsa tormozlovchi nazoratga ta’siri tahlil qilingan.