Oʻzbekcha
ENSIKLOPEDIK VA LINGVISTIK LUG‘ATLAR: NAZARIY ASOSLARI VA XUSUSIYATLARI
Journal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Issue
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Abstract
Mazkur maqolada ensiklopedik va lingvistik lug‘atlarning mazmuni, vazifalari, tuzilishi va o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilinadi. Ensiklopedik lug‘atlarda predmet, shaxs, hodisa va tushunchalar haqida keng qamrovli ma’lumot berilishi, lingvistik lug‘atlarda esa so‘z va leksik birliklarning semantik, grammatik, stilistik hamda etimologik xususiyatlariga e’tibor qaratilishi yoritiladi. Shuningdek, lug‘at makrostrukturasi va uning asosiy tarkibiy qismlari ko‘rib chiqiladi. G‘o‘za leksemasining “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” va “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”dagi izohlari qiyosiy tahlil qilinib, ikki turdagi lug‘atning mazmun va tavsif usulidagi farqlar ochib beriladi.
Keywords
ensiklopedik lug‘at
lingvistik lug‘at
leksikografiya
lug‘atshunoslik
lug‘at makrostrukturasi
lug‘at maqolasi
leksik birlik
lingvistik tavsif
semantik xususiyat
etimologik xususiyat
Русский
В статье анализируются содержание, функции, структура и отличительные особенности энциклопедических и лингвистических словарей. Рассматриваются особенности представления в энциклопедических словарях разносторонней информации о предметах, лицах, явлениях и понятиях, тогда как в лингвистических словарях основное внимание уделяется семантическим, грамматическим, стилистическим и этимологическим характеристикам слов и лексических единиц. Также рассматривается макроструктура словаря и её основные компоненты. На основе сравнительного анализа описания лексемы g‘o‘za в «Национальной энциклопедии Узбекистана» и «Толковом словаре узбекского языка» выявляются различия в содержании и способах описания, характерных для двух типов словарей.
энциклопедический словарь
лингвистический словарь
лексикография
лексикографические исследования
макроструктура словаря
словарная статья
лексическая единица
лингвистическое описание
семантический признак
этимологический признак
English
This article analyzes the content, functions, structure, and distinctive features of encyclopedic and linguistic dictionaries. It examines how encyclopedic dictionaries provide comprehensive information about objects, persons, phenomena, and concepts, whereas linguistic dictionaries focus on the semantic, grammatical, stylistic, and etymological characteristics of words and lexical units. The article also considers dictionary macrostructure and its main components. A comparative analysis of the entry for the lexeme g‘o‘za in the National Encyclopedia of Uzbekistan and the Explanatory Dictionary of the Uzbek Language reveals differences in the content and methods of description employed by the two types of dictionaries.
encyclopedic dictionary
linguistic dictionary
lexicography
lexicography studies
dictionary macrostructure
dictionary entry
lexical unit
linguistic description
semantic feature
etymological feature
1. Jackson H. Lexicography: An introduction. – London: Routledge, 2002. – P.28.
2. Дубичинский В.В. Теоретическая и практическая лексикография. – Вена-Харковь, 1998. – С.90.( – 160 с.)
3. Uluqov N. Tilshunoslik nazariyasi. – Toshkent, 2016. – B.122.
4. O’zbekiston milliy ensiklopediya. – Toshkent: O’zbekiston milliy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyoti, 2000-2005. - 23469b.
5. Bolalar ensiklopediyasi. – Toshkent: O’zbekiston milliy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyoti, 2014. - 662b.
6. Salomatlik ensiklopediyasi. – Toshkent: Matbuot, 1993. – 245b.
7. Deply W.H. D.D., L.L.D., and others. Encyclopaedia Britannica. Latest edition. The riverside Publishing Company. Chicago, – U.S.A., 1899. – 2010p.
8. Francis Lieber. Encyclopaedia Americana. Birinchi nashri 1829-1832 yillarda 13jild, 1904 yilda 16-jild, 1920 yilda 30 jild. – 612p.
9. Collier P.F. Collier’s Encyclopedia. Birinchi nashri. (20 jild). 1949., (24 jild) 1962., (24 jild) 1997. – 629p.
10. Rahmatullayev Sh., Mahmudov N., va boshq. O’zbek tili frazeologik lug’ati. – Toshkent: G’afur G’ulom, 2022. – 636b.
11. Mahmudov N., Lufullayeva D., va boshq. O’zbek tili sinonimlarining izohli lug’ati. – Toshkent: G’afur G’ulom, 2023. – 512b.
12. Mustafakulov Sh., Rahimberdiyev O., va boshq. Iqtisodiy atamalarning izohli lug’ati. – Toshkent, 2019. – 189b.
13. O’zbekiston milliy ensiklopediya. G’ harfi. – Toshkent: O’zbekiston milliy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyoti, 2000-2005. – B. 52-55.
14. Madvaliyev A., Xudayberganova D. O‘zbek tilining izohli lug’ati. Oltinchi jild. – Toshkent: G’afur Gulom, 2023. – B.560.