Oʻzbekcha
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA MORFEMIK TAHLIL KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING METODIK IMKONIYATLARI
Journal
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Issue
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Abstract
mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida morfemik tahlil ko‘nikmalarini shakllantirishning lingvistik, pedagogik va metodik asoslari yoritilgan. So‘zning morfemik tarkibini o‘rganish o‘quvchilarning so‘z ma’nosini anglash, o‘zakdosh so‘zlarni farqlash, so‘z yasovchi va shakl yasovchi qo‘shimchalarni aniqlash, imloviy savodxonlik hamda lingvistik kompetensiyalarini rivojlantirish bilan bog‘liq. Maqolada morfemik tahlilni shakllantirish bosqichlari, analiz va taqqoslash asosida ishlash, differensial yondashuv hamda zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, muallif tomonidan ishlab chiqilgan “morfemik konstruktor”, “lingvistik detektiv”, “semantik zanjir”, “kreativ so‘zsozlik” va “morfemik domino” kabi metodik topshiriqlarning mazmuni va qo‘llash mexanizmlari taklif etiladi. Ushbu topshiriqlar o‘quvchilarni so‘zning tashqi shaklini ajratishdan tashqari, morfemalarning ma’nosi va vazifasini tushuntirishga, taqqoslashga va mustaqil xulosa chiqarishga yo‘naltiradi.
Keywords
boshlang‘ich ta’lim
interfaol metod
lingvistik kompetensiya
pedagogik texnologiya
so‘z yasalishi
morfema
morfemik tahlil
o‘zak
qo‘shimcha
o‘zakdosh so‘zlar
morfemik modellashtirish
imlo savodxonligi
Русский
статье рассматриваются лингвистические, педагогические и методические основы формирования навыков морфемного анализа у учащихся начальных классов. Изучение морфемного состава слова связано с пониманием значения слова, различением однокоренных слов, определением словообразовательных и формообразующих аффиксов, развитием орфографической грамотности и языковой компетентности учащихся. Анализируются этапы формирования морфемного анализа, возможности использования аналитического и сравнительного подходов, дифференцированного обучения и современных педагогических технологий. Предлагаются авторские методические задания «морфемный конструктор», «лингвистический детектив», «семантическая цепочка», «креативное словообразование» и «морфемное домино»
интерактивный метод
корень
начальное образование
педагогическая технология
словообразование
морфема
морфемный анализ
аффикс
однокоренные слова
языковая компетентность
морфемное моделирование
орфографическая грамотность
English
his article examines the linguistic, pedagogical, and methodological foundations of developing morphemic analysis skills among primary school pupils. Learning the morphemic structure of words is connected with understanding word meaning, distinguishing cognate words, identifying derivational and inflectional affixes, and developing spelling literacy and linguistic competence. The article analyzes the stages of morphemic analysis, analytical and comparative approaches, differentiated instruction, and the possibilities of modern pedagogical technologies. It also proposes author-developed methodological activities such as “morphemic constructor”, “linguistic detective”, “semantic chain”, “creative word formation”, and “morphemic domino”.
interactive method
linguistic competence
pedagogical technology
primary education
root
word formation
morpheme
morphemic analysis
affix
cognate words
morphemic modeling
spelling literacy
1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-637-son, 2020-yil 23-sentabr.
2. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
3. Mirziyoyev Sh.M. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga Murojaatnomasi. – 2025-yil 26-dekabr.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-21-son Farmoni. – 2026-yil 16-fevral.
5.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarda maktab ta’limini rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-134-son Farmoni. – 2022-yil 11-may.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha va maktab ta’limi tashkilotlari xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-231-son Qarori. – 2024-yil 21-iyun.
7. Qosimova K., Matchonov S., G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh. Ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: Noshir, 2009. – 352 b.
8. Mahmudov N. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – 149 b.
9. Nurmonov A., Mahmudov N. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. – Toshkent, 2007.
10. Azizxo‘jayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 2006. – 160 b.
11. Tolipov O‘.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari. – Toshkent: Fan, 2006. – 261 b.
12. Sayidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar. – Toshkent: Moliya, 2003. – 172 b.
13. Ishmuhamedov R.J., Abduqodirov A.A., Pardayev A.H. Ta’limda innovatsion texnologiyalar. – Toshkent: Iste’dod jamg‘armasi, 2008. – 180 b.
14. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Pedagogik texnologiya asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2004. – 104 b.
15. Muslimov N.A., Usmonboyeva M.H., Sayfurov D.M., To‘rayev A.B. Innovatsion ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Sano-standart, 2015. – 208 b.
